| Etkinlik Sıra No: | 10 | ||||
| Etkinlik Adı: | Prekambriyen Dünyasında Kimyasal Ortamdan Fotosentetik Yaşama Geçiş | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Aysel MANYAS | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Karya D. KROMMYDAS | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Salim S. CİHANGİR | |
Dönem hakkında bilgilendirme videosu.
| Hedef Kitle: | Lise öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 20 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 16 kişi |
Dünya’nın ilk okyanuslarından mikroskobik canlılara, fotosentezin ortaya çıkışından atmosferimizin değişimine uzanan bilimsel bir yolculuğa hazır mısınız?
Bugün üzerinde yaşadığımız Dünya, milyarlarca yıl önce bugünkünden oldukça farklıydı. Atmosferin bileşimi, okyanusların kimyasal özellikleri ve yeryüzündeki yaşam koşulları zaman içerisinde büyük değişimler geçirdi. Peki, bu değişimler ilk canlıları nasıl etkiledi? Mikroskobik yaşam çevresine nasıl uyum sağladı? Daha da önemlisi, küçücük canlılar Dünya’nın atmosferini ve okyanuslarını değiştirebilir miydi?
“Prekambriyen Dünyasında Kimyasal Ortamdan Fotosentetik Yaşama Geçiş” etkinliğimizde ziyaretçiler, Dünya’nın en eski jeolojik dönemlerini keşfederken kimyasal ortam ile canlı yaşamı arasındaki ilişkiyi deneyler ve mikroskobik gözlemler aracılığıyla araştıracak.
Katılımcılar farklı ortamların pH değerlerini ölçecek, tek hücreli canlıların hareketlerini inceleyecek, çevresel değişimlere verdikleri tepkileri gözlemleyecek ve fotosentetik mikroorganizmaların Dünya’nın gelişimindeki rolünü keşfedecek.
Etkinlikte ayrıca doğal taşlar ve kristaller de mikroskop altında incelenerek Dünya’nın cansız maddelerden oluşan jeolojik yapısı ile canlı yaşam arasındaki bağlantılar ele alınacak.
İSTASYON 1: KİMYASAL ORTAMI KEŞFEDİYORUZ
Erken Dünya’nın okyanuslarında yaşam nasıl mümkün oldu?
Prekambriyen Dönem boyunca Dünya’nın okyanusları, atmosferi ve kimyasal koşulları önemli değişimler geçirdi. Sulardaki çözünmüş mineraller, tuzlar, gazlar ve asitlik derecesi, mikroorganizmaların yaşayabileceği ortamları etkileyen temel faktörler arasındaydı.
Bu istasyonda katılımcılar, erken Dünya’nın kimyasal koşullarını anlamak için farklı pH değerlerine sahip iki çözeltiyi inceleyecek.
Katılımcılar neler yapacak?
- İki farklı kimyasal ortamı karşılaştıracak.
- pH ölçüm şeritleri yardımıyla çözeltilerin asitlik veya bazlık derecesini belirleyecek.
- Ölçüm sonuçlarını renk skalasıyla karşılaştırarak görev fişlerine kaydedecek.
- Hangi ortamın daha asidik olduğunu belirleyecek.
- Kimyasal koşullardaki farklılıkların mikroorganizmaların yaşayabilmesi üzerindeki olası etkilerini tartışacak.
Bu uygulamayla ziyaretçiler, farklı canlıların farklı kimyasal koşullara uyum gösterebildiğini ve yaşamın yalnızca suyun varlığına değil, suyun kimyasal özelliklerine de bağlı olduğunu keşfedecek.
Düşündürücü soru: “Milyarlarca yıl önce okyanusların kimyasal özellikleri farklı olsaydı, Dünya’da gelişen yaşam da farklı olabilir miydi?”
İSTASYON 2: MİKROSKOBİK YAŞAMI GÖZLÜYORUZ
Tek hücreli canlılar çevrelerindeki değişimleri nasıl algılıyor?
Çıplak gözle göremediğimiz mikroskobik canlılar, son derece karmaşık yaşamsal faaliyetler gerçekleştirebilir. Hareket edebilir, beslenebilir, su dengelerini düzenleyebilir ve çevrelerindeki değişimlere tepki verebilirler.
Bu istasyonda katılımcılar, günümüzde tatlı sularda yaşayabilen tek hücreli bir organizma olan Paramecium (terliksi hayvan) örneğini kameralı mikroskop ve monitör yardımıyla inceleyecek.
Paramecium, Prekambriyen Dönem’e ait bir canlı olarak değil, mikroorganizmaların çevresel koşullara verdikleri tepkileri anlamamıza yardımcı olan güncel bir model organizma olarak kullanılacak.
Paramecium’un gizemli dünyası
Ziyaretçiler mikroskop görüntülerinde Paramecium’un bazı önemli yapılarını tanımaya çalışacak:
Siller: Canlının yüzeyinde bulunan ve hareketine yardımcı olan çok sayıdaki küçük uzantı.
Kontraktil koful: Hücre içerisindeki su dengesinin düzenlenmesine katkı sağlayan yapı.
Ağız oluğu: Besin parçacıklarının hücre içerisine alınmasına yardımcı olan özelleşmiş bölge.
Çevre değişirse canlıların davranışı da değişir mi?
Katılımcılar önce Paramecium’un normal koşullardaki hareketini gözlemleyerek kayıt altına alacak.
Ardından atölye liderinin gözetiminde, önceden belirlenen düşük düzeyli ve kontrollü bir çevresel değişiklik uygulanacak. Mikroskop görüntüsü yeniden incelenerek canlıların hareket davranışında değişiklik oluşup oluşmadığı araştırılacak.
Katılımcılar neler gözlemleyecek?
- Canlının hareket hızı değişiyor mu?
- Yön değiştirme sıklığı artıyor veya azalıyor mu?
- Canlılar belirli bölgelerde toplanıyor mu?
- Çevresel değişiklik sonrasında belirgin bir farklılık oluşuyor mu?
- Uygun koşullar yeniden sağlandığında toparlanma gözlenebiliyor mu?
Bu çalışmayla ziyaretçiler, çevresel koşullardaki küçük değişimlerin bile canlı davranışını etkileyebileceğini ve bilimsel sonuçlara ulaşmak için gözlem yapmanın, karşılaştırmanın ve kanıt toplamanın önemini deneyimleyecek.
Düşündürücü soru: “Tek hücreli bir canlı çevresindeki değişime tepki verebiliyorsa, yaşamın ilk dönemlerindeki mikroorganizmalar değişen Dünya koşullarından nasıl etkilenmiş olabilir?”
İSTASYON 3: FOTOSENTETİK YAŞAMI YORUMLUYORUZ
Küçücük canlılar Dünya’nın atmosferini nasıl değiştirdi?
Dünya’nın erken dönemlerinde atmosferdeki serbest oksijen miktarı bugünkünden çok daha düşüktü. Oksijenli fotosentezin ortaya çıkması ve fotosentetik mikroorganizmaların yaygınlaşması, gezegenimizin tarihindeki en önemli biyolojik ve kimyasal dönüşümlerden birinin temelini oluşturdu.
Özellikle siyanobakteriler gibi oksijenli fotosentez yapan mikroorganizmalar, çok uzun jeolojik zaman aralıklarında atmosfer ve okyanusların oksijenlenmesine katkıda bulundu.
Yaklaşık 2,4 milyar yıl önce gerçekleşen Büyük Oksidasyon Olayı, atmosferde oksijen birikiminin belirgin hâle geldiği önemli dönüm noktalarından biridir.
Fotosentetik yaşamı mikroskop altında keşfediyoruz
Bu istasyonda katılımcılar, günümüzde yaşayan fotosentetik alg örneklerini mikroskop altında inceleyecek.
Alg hücrelerinin renklerini, biçimlerini, pigmentlerini ve hücresel düzenlerini gözlemleyerek ışık enerjisi ile yaşam arasındaki ilişkiyi keşfedecekler.
Katılımcılar neler yapacak?
- Fotosentetik alg örneklerini mikroskop altında inceleyecek.
- Hücresel yapıları ve yeşil renklenmeyi gözlemleyecek.
- Fotosentezde görev alan pigmentlerin önemini tartışacak.
- Işık enerjisinin kimyasal enerjiye dönüşümünü değerlendirecek.
- Oksijenli fotosentezin Dünya atmosferinin gelişimine nasıl katkıda bulunduğunu öğrenecek.
- Mikroorganizmaların uzun zaman ölçeğinde gezegenin koşullarını nasıl değiştirebildiğine ilişkin çıkarımlar yapacak.
Katılımcılar bu bölümde fotosentezin yalnızca bitkilerin besin üretmesini sağlayan bir süreç olmadığını, aynı zamanda Dünya’nın yaşam tarihini şekillendiren temel biyolojik olaylardan biri olduğunu fark edecek.
Etkinliğin en önemli mesajlarından biri bu istasyonda ortaya çıkacak:
Çevre canlıları etkiler; ancak canlılar da zaman içerisinde çevreyi değiştirebilir.
Düşündürücü soru: “Mikroskopla görebildiğimiz küçücük canlılar, milyarlarca yıl boyunca Dünya’nın atmosferinde nasıl büyük bir değişime yol açmış olabilir?”
EK GÖZLEM ALANI: DOĞAL TAŞLARIN VE KRİSTALLERİN MİKROSKOBİK DÜNYASI
Dünya’nın cansız maddelerinde saklı yapıları keşfediyoruz
Dünya’nın erken dönemlerini anlamak yalnızca canlıları incelemekle sınırlı değildir. Mineraller, kristaller ve kayaçlar da gezegenimizin jeolojik geçmişi hakkında önemli bilgiler taşır.
Bu ek gözlem alanında katılımcılar; ametist, kuvars ve farklı doğal taş örneklerini yakından inceleme fırsatı bulacak.
Mikroskop yardımıyla doğal taşların çıplak gözle kolayca fark edilemeyen yüzey özellikleri keşfedilecek.
Katılımcılar neler inceleyecek?
- Ametist kristallerinin mor renk tonlarını ve parlaklığını,
- farklı doğal taşların yüzey dokularını,
- kristallerin dış biçimlerini ve yüzeylerindeki geometrik izleri,
- mineral örnekleri arasındaki renk, saydamlık ve yapı farklılıklarını,
- taşların benzer ve farklı fiziksel özelliklerini.
Ametistin mor renginin, kuvarsın kristal yapısı içerisindeki eser miktardaki demir ve doğal ışınlanmayla ilişkili renk merkezlerinden kaynaklanabildiği de ele alınacak.
Bu incelemelerle katılımcılar, doğadaki düzenli kristal oluşumlarının ve mineral çeşitliliğinin Dünya’nın kimyasal ve jeolojik süreçleriyle nasıl ilişkili olduğunu değerlendirecek.
Doğal taşlar, canlı örneklerle birlikte ele alınarak Dünya’nın cansız jeolojik ortamı ile biyolojik yaşamı arasındaki büyük hikâyenin farklı parçalarını görmemize yardımcı olacak.
Düşündürücü soru: “Doğadaki minerallerin ve kristallerin oluşumunu sağlayan kimyasal süreçler, erken Dünya’da yaşamın gelişebileceği ortamları nasıl etkilemiş olabilir?”
ETKİNLİK SONUNDA NELER KEŞFEDECEĞİZ?
Bu bilimsel yolculuğun sonunda katılımcılar;
- Erken Dünya’nın okyanuslarının ve atmosferinin zamanla değiştiğini,
- kimyasal ortamın canlıların yaşayabileceği koşulları etkilediğini,
- tek hücreli organizmaların çevresel değişimlere tepki verebildiğini,
- mikroskobik canlıların karmaşık yaşamsal yapılar taşıdığını,
- fotosentetik mikroorganizmaların Dünya’nın oksijenlenmesinde önemli rol oynadığını,
- minerallerin ve kristallerin Dünya’nın jeolojik geçmişi hakkında bilgiler sunduğunu,
- bilimsel bilginin gözlem, ölçüm, karşılaştırma ve çıkarım yoluyla oluşturulduğunu
uygulamalı olarak deneyimlemiş olacak.
Milyarlarca yıllık değişimin izlerini birlikte keşfedelim!
Bir damla sudaki canlıdan milyarlarca yıl öncesinin okyanuslarına, bir alg hücresinden atmosferimizin oluşumuna, bir ametist kristalinden Dünya’nın kimyasal geçmişine uzanan bu yolculukta sizleri de aramızda görmek istiyoruz.
Unutmayın: Büyük bilimsel keşifler bazen küçücük bir hücreyi veya kristali merak etmekle başlar!
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Etkinlik No: 10
Etkinlik Adı: Prekambriyen Dünyasında Kimyasal Ortamdan Fotosentetik Yaşama Geçiş
Hedef Kitle: Lise öğrencileri
Etkinlik Süresi: 20 dakika
Bir Oturumdaki Katılımcı Sayısı: 16 kişi
Etkinlik Tarihleri: 20, 21, 23 ve 24 Ekim 2026
Atölye Lideri: Aysel MANYAS
Rehber Öğrenciler: Karya Defne KROMMYDAS ve Salim Sait CİHANGİR
Yer: Ayvalık Anadolu Lisesi Yanı Kapalı Spor Salonu, Ayvalık / Balıkesir
TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliği
Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Bilim Seninle Şenlenecek!
Kullanılacak Malzeme:
| Etkinlik Tarihi | 4 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 20/10/2026 | 08.45 | Açılış | |
| 20/10/2026 | 09:00 | 09:20 | |
| 20/10/2026 | 09:35 | 09:55 | |
| 20/10/2026 | 10:10 | 10:30 | |
| 20/10/2026 | 10:45 | 11:05 | |
| 20/10/2026 | 11:20 | 11:40 | |
| 20/10/2026 | 11:55 | 12:15 | |
| 20/10/2026 | 13:30 | 13:50 | |
| 20/10/2026 | 14:05 | 14:25 | |
| 20/10/2026 | 14:40 | 15:00 | |
| 20/10/2026 | 15:15 | 15:35 | |
| 21/10/2026 | 09:00 | 09:20 | |
| 21/10/2026 | 09:35 | 09:55 | |
| 21/10/2026 | 10:10 | 10:30 | |
| 21/10/2026 | 10:45 | 11:05 | |
| 21/10/2026 | 11:20 | 11:40 | |
| 21/10/2026 | 11:55 | 12:15 | |
| 21/10/2026 | 13:30 | 13:50 | |
| 21/10/2026 | 14:05 | 14:25 | |
| 21/10/2026 | 14:40 | 15:00 | |
| 21/10/2026 | 15:15 | 15:35 | |
| 21/10/2026 | 15:50 | 16:10 | |
| 21/10/2026 | 16:25 | 16:45 | |
| 23/10/2026 | 09:00 | 09:20 | |
| 23/10/2026 | 09:35 | 09:55 | |
| 23/10/2026 | 10:10 | 10:30 | |
| 23/10/2026 | 10:45 | 11:05 | |
| 23/10/2026 | 11:20 | 11:40 | |
| 23/10/2026 | 11:55 | 12:15 | |
| 23/10/2026 | 13:30 | 13:50 | |
| 23/10/2026 | 14:05 | 14:25 | |
| 23/10/2026 | 14:40 | 15:00 | |
| 23/10/2026 | 15:50 | 16:10 | |
| 23/10/2026 | 16:25 | 16:45 | |
| 24/10/2026 | 09:00 | 09:20 | |
| 24/10/2026 | 09:35 | 09:55 | |
| 24/10/2026 | 10:10 | 10:30 | |
| 24/10/2026 | 10:45 | 11:05 | |
| 24/10/2026 | 11:20 | 11:40 | |
| 24/10/2026 | 11:55 | 12:15 | |
| 24/10/2026 | 13:30 | 13:50 | |
| 24/10/2026 | 14:05 | 14:25 | |
| 24/10/2026 | 14:40 | 15:00 | |
| 24/10/2026 | 15:15 | 15:35 | |
| 24/10/2026 | 15:50 | 16:10 | |





