| Etkinlik Sıra No: | 11 | ||||
| Etkinlik Adı: | Mikroskop Altında Canlıların Çeşitlenmesi | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Gülenay ÇAMLI | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Ege KUTLU | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Yunus Erdem ÖZEVİN | |
Dönem hakkında bilgilendirme videosu
| Hedef Kitle: | Ortaokul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 25 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 16 kişi |
Gözle Göremediğimiz Dünyaya Bilimsel Bir Yolculuk!
Bir damla suyun içinde nasıl bir yaşam saklı olabilir? Gözle göremediğimiz canlılar nasıl hareket eder? Bitkilerin, mantarların ve hayvanların hücreleri birbirinden nasıl farklıdır?
TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliği kapsamında düzenlenen “Mikroskop Altında Canlıların Çeşitlenmesi” etkinliğimizde, katılımcılar gözle görülemeyecek kadar küçük yapıların büyüleyici dünyasını keşfetmeye davet ediliyor.
Mikroskoplar yardımıyla tek hücreli canlılardan alg kolonilerine, bitkisel dokulardan mantarlara ve hayvansal dokulara kadar yaşamın farklı örnekleri inceleniyor. Katılımcılar yalnızca mikroskoptan bakmakla kalmıyor; gördükleri yapıları karşılaştırıyor, benzerlikleri ve farklılıkları belirliyor, hücrelerin biçimleri ile görevleri arasında bilimsel bağlantılar kuruyor.
Dört farklı mikroskop istasyonu ve ortak canlı gözlem bölümünden oluşan etkinliğimiz, öğrencilere biyolojik çeşitliliği mikroskobik ölçekte keşfetme fırsatı sunuyor.
İSTASYON 1 — TEK HÜCRELİ CANLILARIN GİZEMLİ DÜNYASI
Tek bir hücre, bütün yaşam görevlerini gerçekleştirebilir mi?
Yaşamın en dikkat çekici özelliklerinden biri, bazı canlıların yalnızca tek bir hücreden oluşmasına rağmen beslenme, hareket etme, çevresel değişimleri algılama ve çoğalma gibi yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirebilmesidir.
Bu istasyonda katılımcılar, birbirinden farklı tek hücreli canlıları ve mikroskobik organizmaları inceleyerek hücrelerin şekil, büyüklük, yapı ve hareket özellikleri bakımından ne kadar çeşitli olabildiğini keşfeder.
İncelenebilecek örnekler:
- Chlamydomonas: Genellikle iki kamçısı bulunan, ışığı algılayabilen ve fotosentez gerçekleştirebilen tek hücreli bir yeşil algdir.
- Öglena (Euglena): Uzun yapısı, kamçısı ve fotosentez yapabilen türlerindeki kloroplastlarıyla dikkat çeken tek hücreli bir canlıdır.
- Paramesyum (Paramecium): Terliğe benzeyen vücudunun çevresindeki çok sayıdaki sil sayesinde hareket edebilen mikroskobik bir canlıdır.
- Nostoc: Hücreleri boncuk dizisi gibi sıralanan, fotosentez yapan ve koloni oluşturabilen bir siyanobakteridir.
- Hazır bakteri preparatları: Bakterilerin farklı şekillerde ve hücresel düzenlerde bulunabildiğini gösterir.
Katılımcılar mikroskopta hücrelerin sınırlarını, biçimlerini, uygun örneklerde kloroplast gibi yapıları ve canlı gözlem yapılabildiğinde hareket özelliklerini inceler.
Bu istasyonda keşfedilecek temel fikir: Bir canlının tek hücreli olması, onun basit veya işlevsiz olduğu anlamına gelmez. Tek bir hücre bile son derece karmaşık yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirebilir.
İSTASYON 2 — TEK HÜCREDEN KOLONİLERE: BİRLİKTE YAŞAMIN İZLERİ
Hücreler bir araya geldiğinde neler değişir?
Doğada bazı canlılar tek bir hücre olarak yaşarken bazıları koloniler oluşturur. Bazılarında ise hücreler birbirine bağlanarak ipliksi veya tabaka biçimli çok hücreli yapılar meydana getirir.
Bu istasyonda katılımcılar, hücrelerin bir araya gelerek oluşturduğu farklı düzenleri inceleyerek canlılardaki yapısal organizasyonun çeşitliliğini gözlemler.
İncelenebilecek örnekler:
- Volvox: Çok sayıda hücrenin bir araya gelerek küresel bir koloni oluşturduğu yeşil algdir. Bazı kolonilerin içerisinde yavru koloniler de görülebilir.
- Spirogyra: Hücreleri uç uca bağlanarak uzun iplikler oluşturan, sarmal biçimli kloroplastlarıyla tanınan yeşil algdir.
- Porphyra: Denizlerde yaşayan, ince ve tabaka biçimli vücut yapısına sahip kırmızı alglerden biridir.
- Yeşil ipliksi algler: Hücrelerin art arda dizilmesiyle oluşan uzun, yeşil ipliksi yapılarıyla dikkat çeker.
Öğrenciler mikroskop altında Volvox kolonilerindeki hücrelerin küresel dizilişini, Spirogyra’nın sarmal kloroplastlarını ve farklı alglerdeki hücre düzenlerini karşılaştırır.
Bu gözlemler sırasında hücrelerin tek başına bulunması, koloni oluşturması ve çok hücreli bir yapı içerisinde düzenlenmesi arasındaki farklılıklar ele alınır.
Bu istasyonda keşfedilecek temel fikir: Canlıların hücresel organizasyonu büyük çeşitlilik gösterir. Hücrelerin bir araya geliş biçimleri, yaşamın farklı yapısal düzenlerini anlamamıza yardımcı olur.
İSTASYON 3 — BİTKİLERİN MİKROSKOBİK MİMARİSİ
Bir bitkinin kökünde ve yaprağında aynı hücreler mi bulunur?
Bitkiler dışarıdan bakıldığında kök, gövde ve yaprak gibi organlardan oluşur. Ancak mikroskop altında incelendiğinde bu organların birbirinden farklı görevler üstlenen hücre ve dokulardan meydana geldiği görülür.
Bu istasyonda katılımcılar bitkilerin hücresel düzenini, büyüme bölgelerini, iletim yapılarını ve gaz alışverişini sağlayan özel hücrelerini inceleyerek bitkisel yaşamın mikroskobik mimarisini keşfeder.
İncelenebilecek örnekler:
- Kök ucu: Kökün büyümesinde görev alan hücrelerin bulunduğu bölgedir. Kök şapkası, bölünme ve uzama bölgeleri incelenebilir.
- Soğan kök ucu: Hücre bölünmesinin farklı evrelerini gözlemlemek için kullanılan önemli bir preparattır.
- Monokotil kök kesiti: İletim dokularının merkezî öz çevresindeki düzenini gösterir.
- Dikotil kök kesiti: Özellikle genç köklerde merkezde yıldız biçimli ksilem düzeninin görülebildiği bir kök yapısıdır.
- Yaprak epidermisi: Yaprak yüzeyini örten, koruyucu hücrelerden oluşan tabakadır.
- Stoma: İki bekçi hücresi arasındaki açıklık sayesinde gaz alışverişinin ve su buharı kaybının düzenlenmesine yardımcı olan yapıdır.
Öğrenciler mikroskop altında bitki hücrelerinin sınırlarını, dokuların diziliş biçimlerini ve farklı yapıların özelliklerini karşılaştırır.
Özellikle stoma gözleminde, iki bekçi hücresi arasında bulunan küçük açıklığın bitkinin çevresiyle gaz alışverişinde nasıl bir rol oynadığı üzerinde durulur.
Kök preparatlarında ise hücrelerin büyüme, destek ve madde iletimi gibi işlevler için farklı biçimlerde düzenlenebildiği keşfedilir.
Bu istasyonda keşfedilecek temel fikir: Bitkilerin farklı dokularında bulunan hücrelerin şekilleri ve düzenleri, gerçekleştirdikleri görevlerle yakından ilişkilidir.
İSTASYON 4 — MANTARLAR, SİMBİYOTİK YAŞAM VE HAYVANSAL DOKULAR
Bir mantarın sporları, bir hayvanın kas hücrelerinden neden bu kadar farklıdır?
Canlılar dünyasında yalnızca hücrelerin biçimleri değil, bir araya gelerek oluşturdukları dokular ve yapılar da büyük farklılıklar gösterir.
Bu istasyon, mantarların mikroskobik yapılarından birlikte yaşam örneklerine, basit hayvansal organizmalardan özelleşmiş hayvan dokularına kadar geniş bir biyolojik çeşitliliği tanıtır.
Mantarların mikroskobik yapıları
Katılımcılar farklı mantar örneklerinde ipliksi hifleri ve spor üreten yapıları inceleme fırsatı bulur.
İncelenebilecek mantar örnekleri:
- Penicillium: Fırça görünümündeki dallanmış spor taşıyıcı yapılarıyla tanınır.
- Aspergillus: Sporların küresel başlar çevresinde oluştuğu ipliksi bir mantardır.
- Rhizopus: Yuvarlak spor keseleriyle bilinen küf mantarıdır.
- Agaricus: Şapkalı mantarlardan biridir. Şapkanın altındaki lamellerde spor üreten yapılar bulunur.
Öğrenciler mantarlardaki hif, spor ve spor taşıyıcı yapıların farklı biçimlerini inceleyerek bu canlıların çoğalma ve yayılma özellikleri hakkında bilgi edinir.
Simbiyotik yaşam: Likenler
Likenler, bir mantarın fotosentez yapan bir alg veya siyanobakteriyle kurduğu ortak yaşam birlikteliğidir.
Mikroskobik liken kesitlerinde mantar hifleri ile fotosentez yapan hücrelerin farklı katmanlarda düzenlenmesi incelenebilir.
Bu örnek, farklı canlıların birlikte oluşturabildiği biyolojik yapıları anlamak açısından özel bir öneme sahiptir.
Basit hayvansal organizmalar
İstasyonda hidra, planarya ve Rotifera gibi küçük hayvansal organizmalara ait örnekler de bulunur.
- Hidra: Basit vücut yapısı ve hücre tabakalarıyla dikkat çeker.
- Planarya: Yassı vücudu, baş bölgesi ve bazı preparatlarda görülebilen dallanmış sindirim sistemiyle tanınır.
- Rotifera: Başındaki silli yapılarıyla hareket ve beslenme gerçekleştirebilen mikroskobik hayvanlar grubudur.
Bu örnekler, hayvanların farklı vücut planlarına ve yapılarına sahip olduğunu gösterir.
Hayvansal dokuların çeşitliliği
Katılımcılar uygun preparatlar üzerinden hayvanlarda bulunan farklı doku ve organ yapılarını da inceleyebilir.
Hazır preparat koleksiyonunda:
- Epitel dokusu
- Kas dokusu
- Sinir dokusu
- Bağ dokusu
- İnsan kanı
- Kan damarı
- Akciğer
- Balık solungacı
örnekleri bulunmaktadır.
Kas dokusundaki uzun lifler, sinir hücrelerinin uzantıları, kandaki hücre çeşitliliği ve gaz alışverişiyle ilişkili solungaç veya akciğer yapıları, hücrelerin ve dokuların üstlendikleri görevlere göre nasıl özelleşebildiğini ortaya koyar.
Bu istasyonda keşfedilecek temel fikir: Canlıların farklı dokularındaki hücreler, görevlerine uygun biçim ve organizasyon özelliklerine sahiptir. Mikroskobik çeşitlilik, biyolojik işlevlerin anlaşılmasında önemli ipuçları sunar.
ORTAK CANLI GÖZLEM — HAREKET EDEN MİKROSKOBİK BİR CANLI: SİRKE YILAN BALIĞI
Gerçekten bir yılan balığı mı?
Etkinliğin en dikkat çekici bölümlerinden biri, katılımcıların canlı bir mikroskobik organizmanın hareketini ortak ekranda gözlemlemesidir.
Bu bölümde sirke yılan balığı (Turbatrix aceti), kameralı mikroskop yardımıyla büyütülerek monitöre yansıtılır.
İsminde “yılan balığı” bulunmasına rağmen bu canlı bir balık değildir. Nematodlar olarak bilinen yuvarlak solucanlar grubuna aittir.
Sirke yılan balığı, uzun ve ince vücudunu dalgalandırarak hareket eder. Katılımcılar bu hareketi ekranda inceleyerek canlıların mikroskobik ölçekte nasıl yer değiştirebildiğini gözlemler.
Uygun canlı örnek ve yeterli süre bulunduğunda Rotifera gibi başka mikroskobik hayvanların hareketleri de gösterilebilir.
Bu gözlem, öğrencilerin hazır preparatlarda gördükleri hareketsiz yapılarla canlı bir organizmanın hareketli görüntüsünü karşılaştırmalarına olanak tanır.
Bu bölümde keşfedilecek temel fikir: Gözle göremediğimiz canlılar da çevreleriyle etkileşim hâlindedir ve kendilerine özgü hareket biçimlerine sahiptir.
ETKİNLİK NASIL GERÇEKLEŞTİRİLECEK?
Etkinlik, öğrencilerin yalnızca izleyici değil, aktif birer gözlemci olmasını sağlayacak biçimde planlanmıştır.
Her oturuma 16 katılımcı kabul edilir. Katılımcılar dörder kişilik dört gruba ayrılır.
Sekiz mikroskop, dört ana gözlem istasyonunda ikişerli olarak düzenlenir. Her grup, farklı istasyonlarda önceden hazırlanmış mikroskop örneklerini inceleyerek gözlem yapar.
Etkinlik boyunca öğrenciler:
- Mikroskobun temel kullanım kurallarını öğrenir.
- Farklı canlı ve doku örneklerini inceler.
- Hücrelerin şekil ve düzenlerini karşılaştırır.
- Gördükleri yapılara ilişkin gözlem notları oluşturur.
- Canlı bir mikroskobik organizmanın hareketini ortak ekranda izler.
- Gözlemlerinden hareketle canlıların çeşitliliği hakkında çıkarımlarda bulunur.
Etkinlikte yer alan Beklenen Yapı Kartları, Örnek Türü Tahmin Kartları, Benzerlik–Farklılık Kartları ve Ziyaretçi Görev Fişleri, katılımcıların gözlem sürecini destekler.
Hazır preparat koleksiyonundaki örnekler, istasyonların içeriğine ve oturum planına göre seçilerek kullanılır. Böylece öğrenciler çok sayıda preparatı hızla görmek yerine seçilmiş örnekleri dikkatle inceleme fırsatı bulur.
Etkinliğin sonunda katılımcılar, hücrelerin ve dokuların sahip olduğu yapısal farklılıkların canlıların gerçekleştirdiği işlevlerle ilişkili olabileceğini keşfeder.
BU ETKİNLİKTE NELER ÖĞRENECEKSİNİZ?
- Mikroskobun temel kullanımını ve güvenli gözlem kurallarını,
- Tek hücreli canlıların biçim ve yapı çeşitliliğini,
- Koloni ve çok hücreli yapıların özelliklerini,
- Bitki hücrelerinin farklı görevler için nasıl düzenlendiğini,
- Mantarlardaki hif ve spor yapılarını,
- Likenlerdeki ortak yaşam ilişkisini,
- Hayvansal dokuların yapı–görev bağlantısını,
- Canlı mikroskobik organizmaların hareket özelliklerini,
- Bilimsel gözlem, karşılaştırma ve çıkarım yapmanın önemini keşfedeceksiniz.
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Etkinlik No: 11
Etkinlik Adı: Mikroskop Altında Canlıların Çeşitlenmesi
Etkinlik Tarihleri: 20, 22, 23 ve 24 Ekim 2026
Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi: 25 dakika
Oturum Kapasitesi: 16 katılımcı
Atölye Lideri: Gülenay ÇAMLI
Rehber Öğrenciler: Ege KUTLU ve Yunus Erdem ÖZEVİN
Etkinlik Yeri: Ayvalık Anadolu Lisesi yanı Kapalı Spor Salonu
Küçük Bir Mercek, Kocaman Bir Dünya!
Gözlerimizin göremediği bir dünya, mikroskop altında keşfedilmeyi bekliyor. Bir hücrenin sınırlarından hareket eden mikroskobik canlılara, bitkilerin gizli yapılarından mantarların sporlarına kadar yaşamın şaşırtıcı çeşitliliğini birlikte inceleyeceğiz.
Sen de mikroskobun başına geç, gözlem yap, karşılaştır ve canlıların gizemli dünyasını keşfet!
TÜBİTAK 4007 — Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Bilim Seninle Şenlenecek!
Kullanılacak Malzeme:
Uygulama Planı:
| Etkinlik Tarihi | 4 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 20/10/2026 | 09:40 | 10:05 | |
| 20/10/2026 | 10:20 | 10:45 | |
| 20/10/2026 | 11:00 | 11:25 | |
| 20/10/2026 | 11:40 | 12:05 | |
| 20/10/2026 | 13:30 | 13:55 | |
| 20/10/2026 | 14:10 | 14:35 | |
| 20/10/2026 | 14:50 | 15:15 | |
| 20/10/2026 | 15:30 | 15:55 | |
| 20/10/2026 | 16:10 | 16:35 | |
| 22/10/2026 | 09:00 | 09:25 | |
| 22/10/2026 | 09:40 | 10:05 | |
| 22/10/2026 | 10:20 | 10:45 | |
| 22/10/2026 | 11:00 | 11:25 | |
| 22/10/2026 | 11:40 | 12:05 | |
| 22/10/2026 | 13:30 | 13:55 | |
| 22/10/2026 | 14:10 | 14:35 | |
| 22/10/2026 | 14:50 | 15:15 | |
| 22/10/2026 | 15:30 | 15:55 | |
| 22/10/2026 | 16:10 | 16:35 | |
| 23/10/2026 | 09:00 | 09:25 | |
| 23/10/2026 | 09:40 | 10:05 | |
| 23/10/2026 | 10:20 | 10:45 | |
| 23/10/2026 | 11:00 | 11:25 | |
| 23/10/2026 | 11:40 | 12:05 | |
| 23/10/2026 | 13:30 | 13:55 | |
| 23/10/2026 | 14:10 | 14:35 | |
| 23/10/2026 | 14:50 | 15:15 | |
| 23/10/2026 | 15:30 | 15:55 | |
| 23/10/2026 | 16:10 | 16:35 | |
| 24/10/2026 | 09:00 | 09:25 | |
| 24/10/2026 | 09:40 | 10:05 | |
| 24/10/2026 | 10:20 | 10:45 | |
| 24/10/2026 | 11:00 | 11:25 | |
| 24/10/2026 | 11:40 | 12:05 | |
| 24/10/2026 | 13:30 | 13:55 | |
| 24/10/2026 | 14:10 | 14:35 | |
| 24/10/2026 | 14:50 | 15:15 | |
| 24/10/2026 | 15:30 | 15:55 | |
| 24/10/2026 | 16:10 | 16:35 | |






