| Etkinlik Sıra No: | 14 | ||||
| Etkinlik Adı: | Permiyen Döneminde Çevresel Değişim ve Yaşamın Kırılganlığı | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Serkan NEBİL | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Gökçe ONUR | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Asya HELİMERGİN | |
Dünya değiştiğinde yaşam nasıl etkilenir? Milyonlarca yıl önce yaşanan büyük çevresel değişimleri nasıl anlayabiliriz? Canlıların genetik bilgisini taşıyan DNA’yı kendi gözlerimizle görebilir miyiz?
Bu etkinlikte, Dünya tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olan Permiyen Dönemi’ne bilimsel bir yolculuğa çıkıyoruz. Yaklaşık 299–252 milyon yıl önce yaşanan bu dönemde kıtalar büyük ölçüde Pangea adı verilen dev bir kara kütlesinde birleşmiş, farklı iklim koşulları ve ekosistemler gelişmişti. Ancak Permiyen’in sonunda yaşanan büyük çevresel değişimler, Dünya tarihinin en kapsamlı kitlesel yok oluşuna yol açtı.
Peki, çevresel koşullar değiştiğinde canlılar neden etkilenir? Bir yaşam ortamının değiştiğini hangi belirtilerden anlayabiliriz? Bütün bu değişimlere rağmen genetik bilgi nesiller boyunca nasıl aktarılır?
“Permiyen Döneminde Çevresel Değişim ve Yaşamın Kırılganlığı” etkinliğinde katılımcılar, birbirini tamamlayan üç bilimsel istasyonda bu soruların yanıtlarını araştıracak. Permiyen Dünyası’nı tanıyacak, temiz ve bozulmuş su örneklerini karşılaştıracak ve meyveden DNA izolasyonu gerçekleştirerek canlılığın moleküler temellerinden birini keşfedecekler.
Dönem hakkında bilgilendirme videoları.
| Hedef Kitle: | Ortaokul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 35 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 12 kişi |
Kullanılacak Malzeme:
Uygulama Planı:

1. İSTASYON: PERMİYEN DÜNYASI – YAŞAMIN KIRILGANLIĞINI KEŞFEDİYORUZ
Milyonlarca yıl önce Dünya nasıl bir yerdi?
İlk istasyonumuzda katılımcılar, Permiyen Dönemi’nin dünyasına yolculuk yapıyor.
Özel olarak hazırlanan bilimsel posterler ve görseller eşliğinde, bugünkünden oldukça farklı bir Dünya ile tanışıyoruz. Pangea’nın oluşumunu, Permiyen’in karasal ve denizel yaşam ortamlarını, dönemin canlı çeşitliliğini ve çevresel koşulların ekosistemler üzerindeki etkilerini inceliyoruz.
Permiyen Dönemi boyunca Dünya’da farklı bitkiler, sürüngenlerin erken akrabaları, amfibiler ve çok sayıda deniz canlısı yaşamını sürdürüyordu. Ancak iklim koşulları, sıcaklık, su kaynakları ve yaşam alanlarındaki değişimler, ekosistemlerin dengesini etkileyebiliyordu.
Dönemin sonunda yaşanan büyük çevresel kriz, denizlerdeki ve karalardaki canlı türlerinin çok büyük bir bölümünün yok olmasıyla sonuçlandı.
Bu istasyonda katılımcılar şu sorular üzerinde düşünüyor:
- Bir canlı türünün yaşamını sürdürebilmesi için hangi çevresel koşullar gereklidir?
- İklim ve yaşam alanları değiştiğinde ekosistemler nasıl etkilenir?
- Bütün canlılar çevresel değişimlere aynı şekilde mi tepki verir?
- Permiyen sonunda yaşanan büyük yok oluş, günümüz ekosistemlerini anlamamıza nasıl yardımcı olur?
Katılımcılar, posterlerdeki bilimsel bilgilerden ve görsellerden yararlanarak çevre ile canlılar arasındaki ilişkileri keşfediyor; gözlem, karşılaştırma ve neden-sonuç ilişkisi kurma becerilerini kullanıyor.
Bu istasyonun temel mesajı: Yaşam, içinde bulunduğu çevreyle sürekli etkileşim hâlindedir. Çevresel koşullardaki büyük değişimler, canlı çeşitliliğini ve ekosistemlerin devamlılığını etkileyebilir.

2. İSTASYON: ÇEVRESEL BOZULMA GÖZLEMİ – SUYUN ANLATTIĞI HİKÂYE
Bir yaşam ortamının değiştiğini nasıl anlayabiliriz?
İkinci istasyonumuzda katılımcılar, bilimsel gözlem ve karşılaştırma yöntemlerini kullanarak çevresel değişimin izlerini araştırıyor.
Bu istasyon için önceden hazırlanmış iki farklı su ortamı bulunuyor. Bunlardan biri temiz su örneği, diğeri ise kontrollü biçimde organik madde eklenerek zaman içerisinde değişim göstermesi sağlanan su örneğidir.
Kapalı ve şeffaf gözlem kaplarında bulunan örnekler yan yana inceleniyor.
Katılımcılar bu iki ortamı dört temel özellik bakımından karşılaştırıyor:
Renk değişimi: İki su örneğinin renkleri aynı mı? Zaman içerisinde değişen ortamda farklı bir renk oluşmuş mu?
Bulanıklık: Hangi su örneği daha berrak? Suyun içerisindeki maddeler ışığın geçişini ve görünürlüğü nasıl etkiliyor?
Çökelti oluşumu: Kapların dibinde biriken maddeler bulunuyor mu? Bu birikimler ortamda meydana gelen değişimler hakkında hangi ipuçlarını veriyor?
Yüzey tabakası: Suyun yüzeyinde farklı bir tabaka veya gözlenebilir bir oluşum var mı?
Katılımcılar yalnızca iki su örneğini incelemekle kalmıyor, gözlemlerini kendilerine verilen görev fişlerine de kaydediyor.
Bu süreçte öğrencilerden en az iki belirgin değişkeni tespit etmeleri, örnekler arasındaki farklılıkları açıklamaları ve gözlemlerine dayanan bir neden-sonuç cümlesi oluşturmaları bekleniyor.
Örneğin, “Bu su kirli görünüyor.” demek yerine, “Bu örnekte bulanıklık artmış ve kabın dibinde çökelti oluşmuş.” şeklinde bilimsel gözleme dayanan ifadeler kullanmaları teşvik ediliyor.
Böylece katılımcılar, gözlem ile yorum arasındaki farkı öğreniyor ve bilimsel çıkarımların somut kanıtlara dayanması gerektiğini fark ediyor.
İstasyondaki düzenek, Permiyen denizlerinin birebir modeli değildir. Bir su ortamında zamanla meydana gelebilen değişimlerin gözlenebilir belirtilerini göstermek amacıyla hazırlanmış basitleştirilmiş bir karşılaştırma çalışmasıdır. Yalnızca görünüşe bakılarak suyun canlılar için güvenli olup olmadığı kesin olarak belirlenemez.
Öğrenciler, güvenlik nedeniyle kapalı tutulan numuneleri açmadan veya dokunmadan inceliyor.
Bu istasyonun temel mesajı: Çevresel değişimler gözlenebilir belirtiler oluşturabilir. Bilim insanları bu belirtileri inceleyerek yaşam ortamlarında meydana gelen değişimleri araştırır ve canlılar üzerindeki olası etkilerini değerlendirir.

3. İSTASYON: DNA İZOLASYONU – YAŞAMIN GENETİK BİLGİSİNİ GÖRÜNÜR KILIYORUZ
Gözle göremediğimiz DNA’yı basit bir deneyle görünür hâle getirebilir miyiz?
Üçüncü ve son istasyonumuzda katılımcılar, canlılığın en temel moleküllerinden biri olan DNA’yı keşfetmek üzere deney masasına geçiyor.
DNA (Deoksiribonükleik Asit), canlıların kalıtsal özellikleriyle ilgili genetik bilgiyi taşıyan moleküldür. Hücrelerde bulunan bu bilgi, canlıların gelişiminde, işleyişinde ve kalıtsal özelliklerin nesiller arasında aktarılmasında önemli rol oynar.
Peki, hücrelerin içinde bulunan ve tek başına gözle görülemeyecek kadar küçük olan DNA’yı nasıl gözlemleyebiliriz?
Bu istasyonda katılımcılar, çilek veya uygun başka bir yumuşak meyveden DNA izolasyonu gerçekleştiriyor.
Deney birbirini tamamlayan beş aşamadan oluşuyor.
1. Meyvenin ezilmesi: Katılımcılar meyveyi kilitli poşet içerisinde ezerek dokunun parçalanmasını sağlıyor. Böylece hücrelerin içeriğine ulaşılması kolaylaştırılıyor.
2. Deterjan ve tuz çözeltisinin eklenmesi: Hazırlanan özel karışım sayesinde hücre zarlarının parçalanması ve DNA’nın diğer hücresel bileşenlerden ayrılması kolaylaştırılıyor. Bu sırada deterjanın ve tuzun deneydeki görevleri açıklanıyor.
3. Karışımın süzülmesi: Ezilen meyve karışımı filtre kâğıdından geçirilerek büyük katı parçalar uzaklaştırılıyor. Böylece DNA’nın bulunduğu sıvı kısım elde ediliyor.
4. Soğuk etil alkolün eklenmesi: Atölye lideri, güvenlik kurallarına uygun olarak süzüntünün üzerine soğuk etil alkol ekliyor. DNA’nın alkol içerisindeki düşük çözünürlüğünden yararlanılarak çökelmesi sağlanıyor.
5. DNA’nın gözlemlenmesi: Bir süre sonra sıvılar arasındaki bölgede beyaz, ipliksi veya bulutsu yapılar ortaya çıkabiliyor. Katılımcılar, DNA bakımından zengin olan bu çökeltiyi gözlemleyerek daha önce yalnızca ders kitaplarında gördükleri genetik materyalin somut bir örneğiyle tanışıyor.
Deney sırasında katılımcılar, DNA’nın neden görünür hâle geldiğini, deterjan ve tuzun hangi amaçla kullanıldığını ve soğuk alkolün çökelmedeki görevini öğreniyor.
Ayrıca genetik bilginin canlılar arasında nasıl aktarıldığı, canlıların sahip olduğu kalıtsal özelliklerle DNA arasındaki ilişki ve yaşamın sürekliliğinde genetik bilginin önemi üzerinde konuşuluyor.
Bu deneyde gözlenen beyaz yapı tamamen saf DNA değil, DNA bakımından zengin bir çökeltidir.
Bu istasyonun temel mesajı: DNA, canlıların genetik bilgisini taşır. Günlük yaşamda kolayca bulunabilen malzemelerden yararlanılarak yapılan bilimsel deneylerle, normalde gözle göremediğimiz biyolojik yapılar hakkında somut gözlemler elde edilebilir.
ÜÇ İSTASYON, TEK BÜYÜK BİLİMSEL HİKÂYE
Etkinliğimizdeki üç istasyon, birbirinden bağımsız deneyler yerine Dünya’nın geçmişi ile canlılığın temel özelliklerini ilişkilendiren ortak bir bilimsel yolculuk oluşturuyor.
İlk istasyonda Dünya’nın ve yaşam ortamlarının zaman içerisinde değişebileceğini keşfediyoruz.
İkinci istasyonda çevresel değişimlerin gözlenebilir belirtilerini karşılaştırıyor, bilimsel gözlem yapmayı ve kanıtlardan çıkarım üretmeyi öğreniyoruz.
Üçüncü istasyonda ise canlıların genetik bilgisini taşıyan DNA’yı görünür hâle getirerek yaşamın moleküler dünyasına yakından bakıyoruz.
Böylece katılımcılar, Dünya tarihi, ekoloji, kimya ve moleküler biyoloji arasında bağlantılar kuruyor.
KATILIMCILARI NELER BEKLİYOR?
Etkinlik boyunca katılımcılar yalnızca anlatılanları dinlemekle kalmayacak; bilimsel posterleri inceleyecek, deneylere katılacak, gözlem yapacak, örnekleri karşılaştıracak, görev fişlerini dolduracak ve kendi bilimsel çıkarımlarını oluşturacak.
Atölye lideri ve rehber öğrencilerin yönlendirmesiyle yürütülen uygulamalarda, her katılımcının sürece aktif olarak katılması hedeflenmektedir.
Etkinlik sonunda katılımcıların çevresel değişimlerin canlı yaşamını nasıl etkileyebileceğini açıklayabilmeleri, bilimsel gözlem ile kişisel yorum arasındaki farkı ayırt edebilmeleri ve DNA’nın genetik bilgi taşıyan bir molekül olduğunu kavramaları amaçlanmaktadır.
Katılımcıların Bilim Şenliği Pasaportları, etkinliği tamamladıktan sonra ilgili bölümden işaretlenecektir.
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Etkinlik No: 14
Etkinlik Adı: Permiyen Döneminde Çevresel Değişim ve Yaşamın Kırılganlığı
Tarih: 21 Ekim 2026 Çarşamba
Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi: 35 dakika
Bir Oturumdaki Katılımcı Sayısı: 12
Günlük Oturum Sayısı: 8
Oturum Saatleri: 09.00–09.35, 09.50–10.25, 10.40–11.15, 11.30–12.05, 13.30–14.05, 14.20–14.55, 15.10–15.45 ve 16.00–16.35
Atölye Lideri: Serkan NEBİL
Rehber Öğrenciler: Gökçe ONUR ve Asya HELİMERGİN
Proje Yürütücüsü: Hasan FIRAT
Etkinlik Yeri: Ayvalık Anadolu Lisesi yanı Kapalı Spor Salonu
Proje: TÜBİTAK 4007 – Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Dünya’nın milyonlarca yıllık geçmişinden bir damla suyun anlattıklarına, oradan da canlıların genetik bilgisini taşıyan DNA’ya uzanan bu bilimsel yolculukta siz de yerinizi alın!
Çünkü geçmişi anlamak, bugünün yaşamını keşfetmenin ve geleceği bilimle şekillendirmenin ilk adımıdır.
Bilim Seninle Şenlenecek!
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 21/10/2026 | 09:00 | 09:35 | |
| 21/10/2026 | 09:50 | 10:25 | |
| 21/10/2026 | 10:40 | 11:15 | |
| 21/10/2026 | 11:30 | 12:05 | |
| 21/10/2026 | 13:30 | 14:05 | |
| 21/10/2026 | 14:20 | 14:55 | |
| 21/10/2026 | 15:10 | 15:45 | |
| 21/10/2026 | 16:00 | 16:35 | |



