| Etkinlik Sıra No: | 16 | ||||
| Etkinlik Adı: | Jura Döneminde Bitkiler ve Yaşam Döngüsü | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Serkan NEBİL | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Selin Su Dikme | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Duru SEZEN | |
Milyonlarca Yıl Öncesinin Yeşil Dünyasına Bilimsel Bir Yolculuk!
Dinozorların yaşadığı Jura Dönemi’nde Dünya nasıl bir yerdi? Devasa ormanlar hangi bitkilerden oluşuyordu? Bitkiler atmosferi, su döngüsünü ve canlıların yaşam koşullarını nasıl etkiliyordu? Peki, günümüzde bir yaprak üzerinde gözlemlediğimiz olaylar ile milyonlarca yıl önceki ekosistemler arasında nasıl bir bağlantı bulunuyor?
“Jura Döneminde Bitkiler ve Yaşam Döngüsü” etkinliğimizde katılımcılar, bitkilerin yaşamsal faaliyetlerini deneyler, gözlemler ve etkileşimli görseller aracılığıyla keşfederek Dünya’nın geçmişindeki ekolojik süreçlerle ilişkilendirecek.
Yaklaşık 201–145 milyon yıl önce gerçekleşen Jura Dönemi’nde eğreltiler, kozalaklılar, ginkgolar ve sikadlar önemli bitki grupları arasındaydı. Bu bitkiler yalnızca otçul canlılar için besin sağlamakla kalmıyor; atmosferdeki gaz döngülerine, suyun dolaşımına ve ekosistemlerin oluşumuna da katkıda bulunuyordu.
Etkinliğimizde katılımcılar, dört kişilik gruplar hâlinde üç farklı bilim istasyonunu ziyaret ederek bitkilerin yaşam için taşıdığı önemi kendi gözlemleriyle araştıracak.
Dönem hakkında bilgilendirme videoları. Videolar genel bilgilendirme amaçlıdır.
| Hedef Kitle: | Lise ve dengi okul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 30 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 12 kişi |
Fotosentez Araştırmaları posteri,
Uygulama Planı:

1. İSTASYON: BİTKİLERDE TERLEME — YAPRAKLARDAN ATMOSFERE GİZLİ SU YOLCULUĞU
Bitkiler yalnızca su tüketir mi, yoksa çevrelerine de su verir mi?
Bu istasyonda katılımcılar, bitkilerin kökleriyle aldıkları suyun bir bölümünü yapraklarından su buharı olarak atmosfere verdiğini keşfedecek.
Canlı bir bitkinin yapraklı dalı şeffaf bir poşet içerisine alınacak ve önceden hazırlanmış deney örnekleri incelenecek. Katılımcılar, poşetin iç yüzeyinde biriken küçük su damlacıklarını büyüteç yardımıyla gözlemleyecek.
Peki, bu damlacıklar nereden geldi? Poşetin içerisine dışarıdan mı girdi, yoksa bitkinin gerçekleştirdiği yaşamsal bir faaliyet sonucunda mı oluştu?
Katılımcılar önce tahminlerini paylaşacak, ardından gözlemlerinden yararlanarak bilimsel bir açıklama geliştirecek.
Bu süreçte, yaprak yüzeyinde bulunan stoma adı verilen küçük açıklıklardan su buharı çıkabildiğini ve bu su buharının uygun koşullarda yoğunlaşarak damlacıklara dönüştüğünü öğrenecekler.
İstasyonun sonunda deneyden hareketle daha büyük bir soruya yanıt aranacak:
“Milyonlarca yaprağın bulunduğu geniş ormanlar, atmosferin nemini ve su döngüsünü nasıl etkiler?”
Böylece katılımcılar, küçük bir yaprakta gerçekleşen terleme olayının geniş bitki toplulukları ve ekosistemlerle bağlantısını kuracak.
Bu istasyonda keşfedilecekler: Bitkilerde su taşınması, stomalar, terleme, su buharı, yoğunlaşma, atmosferik nem ve su döngüsü.

2. İSTASYON: FOTOSENTEZ VE NİŞASTA TESTİ — IŞIK BİTKİLER İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Bir yaprağın yarısı ışık alırken diğer yarısı karanlıkta kalırsa ne olur?
Bu istasyonda katılımcılar, bitkilerin fotosentez yoluyla organik madde üretmesinde ışığın rolünü deneysel olarak inceleyecek.
Deney için önceden hazırlanmış canlı bir bitkinin yaprağının bir bölümü ışık geçirmeyen bir malzemeyle kapatılırken diğer bölümünün ışık alması sağlanacak.
Böylece aynı yaprak üzerinde iki farklı koşul oluşturulacak:
- Işık alan bölüm: Fotosentez için gerekli ışık enerjisinden yararlanabilir.
- Işık almayan bölüm: Işık enerjisini kullanamadığı için bu süreçte fotosentez gerçekleştiremez.
Hazırlanan yapraklar, atölye liderinin kontrolünde nişasta testine uygun hâle getirilecek. Ardından yaprağa iyot içeren Lugol çözeltisi uygulanacak.
Nişasta bulunan bölgelerde mavi-siyah renk oluşması beklenirken nişasta bulunmayan bölgeler sarı-kahverengi tonlarda kalacak. Katılımcılar, yaprağın farklı bölümlerinde meydana gelen renk değişimlerini karşılaştırarak hangi bölümde nişasta bulunduğunu belirleyecek.
Deney boyunca şu soruların cevapları araştırılacak:
- Fotosentez sonucunda üretilen organik maddeler bitkiler tarafından nasıl kullanılır?
- Yapraklarda nişasta bulunması bize neyi gösterir?
- Işık alan ve almayan bölgeler arasında neden farklılık oluşur?
- Güneş ışığı, bitkilerden başlayarak diğer canlıların yaşamını nasıl etkiler?
Katılımcılar bu istasyonda yalnızca bir renk değişimi gözlemlemeyecek; aynı zamanda kontrollü deney yapmanın, değişkenleri karşılaştırmanın ve bilimsel kanıtlardan sonuç çıkarmanın önemini keşfedecek.
Deneyin kimyasal ve ısıtma gerektiren aşamaları güvenlik kuralları çerçevesinde atölye lideri tarafından gerçekleştirilecek.
Bu istasyonda keşfedilecekler: Fotosentez, ışık enerjisi, klorofil, glikoz, nişasta, Lugol testi, kontrollü deney ve bilimsel çıkarım.
3. İSTASYON: JURA DÖNEMİNDE BİTKİLER — MİLYONLARCA YIL ÖNCESİNİN YEŞİL DÜNYASI
Dinozorların yaşadığı Dünya’da bitkiler nasıl bir rol üstleniyordu?
Etkinliğin üçüncü istasyonunda katılımcılar, ilk iki istasyonda gözlemledikleri terleme ve fotosentez olaylarını Jura Dönemi’nin bitki toplulukları ve ekolojik koşullarıyla ilişkilendirecek.
Bilimsel posterler, görseller ve etkileşimli bilgi kartları kullanılarak milyonlarca yıl öncesinin bitki dünyası keşfedilecek.
Katılımcılar özellikle dört önemli bitki grubunu tanıyacak:
Eğreltiler: Sporlarla çoğalan, özellikle nemli ortamlarda yaygın olarak görülen damarlı bitkiler.
Kozalaklılar: Tohum oluşturan ve Jura Dönemi’nin birçok orman ekosisteminde önemli yer tutan bitkiler.
Ginkgolar: Çok eski bir evrimsel geçmişe sahip, yelpaze biçimli yapraklarıyla tanınan bitki grubu.
Sikadlar: Kalın gövdeleri ve büyük bileşik yapraklarıyla dikkat çeken, Jura Dönemi’nde çeşitlilik gösteren açık tohumlu bitkiler.
Bu bitki gruplarının incelenmesinin ardından, Jura ekosistemlerinde bitkilerin üstlendiği yaşamsal roller değerlendirilecek.
Katılımcılar görsel kartlar üzerinden fotosentezin girdilerini ve ürünlerini eşleştirecek, bitkilerin de hücresel solunum gerçekleştirdiğini öğrenecek ve fotosentez ile solunum arasındaki ilişkiyi tartışacak.
Ardından şu sorular üzerinde düşünmeleri istenecek:
- Bitkiler olmadan otçul dinozorlar yaşayabilir miydi?
- Geniş bitki toplulukları atmosferdeki karbondioksit ve oksijen döngülerine nasıl katkı sağlıyordu?
- Bitkilerin terlemesi, çevresel nem ve su döngüsü açısından neden önemliydi?
- Bir orman ortadan kalkarsa yalnızca bitkiler ve otçul canlılar mı etkilenir?
- Fotosentez, solunum ve su döngüsü birbirinden bağımsız süreçler midir?
Katılımcılar, bitkilerin yalnızca besin üreten canlılar olmadığını; aynı zamanda yaşam alanlarının oluşmasında, besin ağlarının sürdürülmesinde, atmosferik süreçlerde ve su döngüsünde önemli roller oynadığını keşfedecek.
İstasyonun sonunda Jura Dönemi’ndeki bitki toplulukları ile günümüz ormanları arasında bağlantı kurulacak.
Bu istasyonda keşfedilecekler: Jura Dönemi bitkileri, bitki çeşitliliği, fotosentez, hücresel solunum, atmosfer, su döngüsü, üreticiler, besin ağları ve ekosistem dengesi.
ÜÇ İSTASYON, TEK BÜYÜK BİLİMSEL KEŞİF!
Etkinliğimizin sonunda katılımcılar, üç farklı istasyonda edindikleri bilgileri bir araya getirerek bitkilerin Dünya’daki yaşam açısından önemini değerlendirecek.
İlk istasyonda yapraklardan atmosfere taşınan suyu, ikinci istasyonda fotosentez ve besin üretiminde ışığın rolünü, üçüncü istasyonda ise bu süreçlerin milyonlarca yıl öncesinden günümüze ekosistemlerle olan bağlantılarını keşfedecekler.
Bu etkinlik, ziyaretçilere yalnızca Jura Dönemi’ni tanıtmayı değil; gözlem yapma, tahminde bulunma, deney sonuçlarını yorumlama, bilimsel kanıt kullanma ve doğadaki süreçler arasında ilişki kurma becerilerini geliştirmeyi de amaçlıyor.
Çünkü bir yaprağın üzerinde gerçekleşen küçücük bir olay, Dünya’nın milyonlarca yıllık yaşam öyküsünün önemli bir parçasıdır!
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Proje: TÜBİTAK 4007 – Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Etkinlik No: 16
Etkinlik Adı: Jura Döneminde Bitkiler ve Yaşam Döngüsü
Tarih: 23 Ekim 2026 Cuma
Saat: 09.00–17.00 (planlanan oturumlar kapsamında)
Oturum Sayısı: 10
Her Oturumun Süresi: 30 dakika
Katılımcı Kapasitesi: Oturum başına 12 kişi
Hedef Kitle: Lise ve dengi okul öğrencileri
Yer: Ayvalık Anadolu Lisesi Yanı Kapalı Spor Salonu
Atölye Lideri: Serkan NEBİL
Rehber Öğrenciler: Selin Su DİKME ve Duru SEZEN
Bilim Seninle Şenlenecek!
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 23/10/2026 | 09:00 | 09:30 | |
| 23/10/2026 | 09:45 | 10:15 | |
| 23/10/2026 | 10:30 | 11:00 | |
| 23/10/2026 | 11:15 | 11:45 | |
| 23/10/2026 | 12:00 | 12:30 | |
| 23/10/2026 | 13:30 | 14:00 | |
| 23/10/2026 | 14:15 | 14:45 | |
| 23/10/2026 | 15:00 | 15:30 | |
| 23/10/2026 | 15:45 | 16:15 | |
| 23/10/2026 | 16:30 | 17:00 | |



