| Etkinlik Sıra No: | 17 | ||||
| Etkinlik Adı: | Kretase Döneminde Ani Çevresel Değişimler ve Dinozorların Yok Oluşu | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Fatih KÖLEMEN | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Öykü ALDEMİR | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Nisanur ZAN | |
Kretase Döneminde Ani Çevresel Değişimler ve Dinozorların Yok Oluşu
66 milyon yıl öncesine yolculuk yapmaya, dinozorların dünyasını keşfetmeye ve Dünya tarihinin en büyük yok oluş olaylarından birinin izini sürmeye hazır mısınız?
Milyonlarca yıl boyunca Dünya’nın farklı ekosistemlerinde yaşayan dinozorlar, Kretase Dönemi’nin sonunda meydana gelen büyük çevresel değişimlerle karşı karşıya kaldı. Yaklaşık 66 milyon yıl önce gerçekleşen dev bir gök taşı çarpması, atmosferde ve yeryüzünde önemli değişimlere yol açtı. Atmosfere yayılan toz, kurum ve diğer parçacıklar güneş ışığının yeryüzüne ulaşmasını azalttı. Fotosentezin ve besin üretiminin olumsuz etkilenmesi, karasal ve sucul ekosistemlerdeki besin ağlarının bozulmasına katkıda bulundu.
Peki, güneş ışığı azalırsa canlılar nasıl etkilenir? Fosiller bize milyonlarca yıl önce yaşamış hayvanlar hakkında neler anlatır? Dinozorların yaşadığı dünyayı üç boyutlu olarak keşfedebilir miyiz?
“Kretase Döneminde Ani Çevresel Değişimler ve Dinozorların Yok Oluşu” etkinliğinde bu soruların yanıtlarını deneyler, artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR) uygulamalarıyla birlikte araştırıyoruz.
Katılımcılarımız, yedişer kişilik üç gruba ayrılarak üç farklı bilim istasyonunda dönüşümlü çalışacak. Her istasyonda gözlem yapacak, tahminlerini sınayacak ve bilimsel çıkarımlarda bulunacaklar.
Dönem hakkında bilgilendirme videoları.
| Hedef Kitle: | Ortaokul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 25 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 21 kişi |

İSTASYON 1 – IŞIK AZALMASI MODELİ
Güneş ışığı azalırsa yaşam nasıl etkilenir?
<escape>☀️</escape> Işığın azalmasını deneyerek gözlemliyoruz!
Kretase Dönemi’nin sonunda gerçekleşen büyük gök taşı çarpması, atmosfere çok miktarda parçacık yayılmasına neden oldu. Güneş ışığının yeryüzüne ulaşmasının azalması, fotosentez yapan canlıları ve onlara bağlı besin ağlarını olumsuz etkiledi.
Bu istasyonda öğrenciler, ışığın bir ortamdan geçişini etkileyen koşulları basit bir deney düzeneği kullanarak inceleyecek.
İstasyonda neler yapacağız?
İlk olarak şeffaf bir kap içerisindeki temiz suyun tabanına yerleştirilmiş işareti gözlemleyeceğiz. Bir ışık kaynağı yardımıyla işaretin ne kadar net görüldüğünü inceleyerek görünürlük düzeyini 1 ile 5 arasında puanlayacağız.
Ardından ışığın geliş koşullarını değiştirerek görünürlük üzerindeki etkisini araştıracağız. Suya kontrollü miktarda ince toprak veya kil ekleyerek bulanıklığı artıracağız ve tabandaki işaretin görünürlüğünü yeniden değerlendireceğiz.
Öğrenciler, deney öncesindeki tahminleriyle deney sonrasındaki gözlemlerini karşılaştırarak ışığın ortamda nasıl yayıldığını ve bulanıklığın görünürlüğü nasıl değiştirdiğini keşfedecek.
Neler öğreneceğiz?
- Işığın canlı yaşamı ve fotosentez için neden önemli olduğunu,
- ortamdaki parçacıkların ışığın geçişini nasıl etkilediğini,
- ışık azalmasının fotosentez yapan canlıların besin üretimini nasıl değiştirebileceğini,
- besin üretimindeki azalmanın diğer canlıları neden etkileyebileceğini,
- çevresel değişimlerin ekosistemlerde nasıl zincirleme sonuçlar oluşturabileceğini.
Deneyimiz, Kretase sonundaki atmosfer koşullarını birebir oluşturmak yerine ışık azalmasının etkilerini anlamamıza yardımcı olan basitleştirilmiş bir bilimsel modeldir.
Bu istasyonun temel sorusu: Güneş ışığı uzun süre azalırsa bitkiler, otçul hayvanlar ve etçil hayvanlar bundan nasıl etkilenir?

İSTASYON 2 – ARTIRILMIŞ GERÇEKLİK (AR) İLE TÜR VE FOSİL YORUMU
Fosillerin izinden giderek geçmişin canlılarını keşfediyoruz!
<escape>🦕</escape> Milyonlarca yıl önce yaşamış canlılar üç boyutlu modellerle karşımızda!
Dinozorları günümüzde doğal yaşam ortamlarında gözlemleyemiyoruz. Ancak bilim insanları, bulunan fosillerin biçimlerini ve yapılarını inceleyerek geçmiş canlıların nasıl hareket ettiklerini, nelerle beslendiklerini ve hangi ortamlarda yaşamış olabileceklerini araştırıyor.
Peki, milyonlarca yıl önce yaşamış bir canlının görünüşü yalnızca fosillerden yola çıkılarak nasıl yorumlanabilir?
Bu istasyonda artırılmış gerçeklik teknolojisinden yararlanarak tarih öncesi canlıların üç boyutlu modellerini inceleyeceğiz.
İstasyonda neler yapacağız?
Özel artırılmış gerçeklik kartlarını tablet aracılığıyla tarayarak dijital canlı modellerini görüntüleyeceğiz.
Modelleri farklı açılardan inceleyerek canlıların vücut yapılarını, dişlerini, uzuvlarını ve hareket özelliklerini gözlemleyeceğiz.
Örneğin, sivri dişlerin beslenmeyle ilişkisini, güçlü arka bacakların hareket biçimi hakkında verebileceği ipuçlarını ve vücut yapısının yaşam ortamıyla bağlantısını değerlendireceğiz.
Dijital modellerimizi fosil görselleriyle karşılaştırarak hangi özelliklerin doğrudan gözlemlendiğini, hangilerinin bilimsel yorum olduğunu tartışacağız.
İncelediğimiz canlıların hangi jeolojik dönemlerde yaşadıklarına da dikkat ederek geçmiş yaşamın zaman içindeki çeşitliliğini keşfedeceğiz.
Neler öğreneceğiz?
- Fosillerin geçmiş canlılar hakkında nasıl bilgi sağladığını,
- vücut ve diş yapılarından beslenme biçimi hakkında nasıl çıkarım yapılabileceğini,
- canlıların özellikleriyle yaşam ortamları arasında nasıl ilişkiler kurulabileceğini,
- bilimsel gözlem ile bilimsel yorum arasındaki farkı,
- artırılmış gerçekliğin bilimsel bilgiyi görselleştirmek için nasıl kullanılabileceğini.
Bu istasyonda önemli bir bilimsel ilkeyi de keşfedeceğiz: Üç boyutlu dijital modeller fosillerin kendisi değildir; bilimsel bulguların anlaşılmasını kolaylaştıran görselleştirmelerdir.
Bu istasyonun temel sorusu: Bir dinozorun dişlerine, bacaklarına ve vücut yapısına bakarak yaşamı hakkında hangi bilimsel tahminleri yapabiliriz?

İSTASYON 3 – SANAL GERÇEKLİK (VR) İLE KRETASE EKOSİSTEMİ
VR gözlüklerini takıyoruz, milyonlarca yıl öncesinin dünyasını keşfediyoruz!
<escape>🥽</escape> Kretase Dönemi’nin canlılarla dolu dünyasına sanal bir yolculuk!
Günümüzden yaklaşık 145–66 milyon yıl önce yaşanan Kretase Dönemi, farklı dinozor türlerinin, çeşitli bitkilerin, böceklerin, deniz canlılarının ve uçan sürüngenlerin yaşadığı uzun bir jeolojik dönemdi.
Bu dönemde çiçekli bitkiler yaygınlaşmaya başlamış, kara ve deniz ekosistemlerinde birbirine bağlı karmaşık yaşam ilişkileri gelişmişti.
Bu istasyonda sanal gerçeklik teknolojisi sayesinde bilimsel bilgilerden yararlanılarak modellenmiş bir Kretase ortamını üç boyutlu olarak keşfedeceğiz.
İstasyonda neler yapacağız?
Katılımcılarımız, rehber öğrencilerimizin yönlendirmesiyle sanal gerçeklik gözlüklerini kullanacak.
VR ortamında tarih öncesi canlıların yer aldığı canlandırılmış yaşam alanlarını inceleyerek bitki örtüsünü, su kaynaklarını, canlı çeşitliliğini ve canlıların çevreleriyle ilişkilerini gözlemlemeye çalışacağız.
Gözlem sırasında şu sorulara yanıt arayacağız:
- Kretase ortamında hangi canlıları ve yaşam alanlarını görebiliyoruz?
- Bitkiler hayvanların yaşamında nasıl bir rol oynuyor?
- Otçul ve etçil canlılar arasındaki beslenme ilişkisi nasıl kuruluyor?
- Su kaynakları azalırsa hangi canlılar etkilenebilir?
- Güneş ışığının azalması ve bitkilerin zarar görmesi ekosistemin dengesini nasıl değiştirebilir?
Sanal gerçeklik deneyiminin ardından gözlüklerimizi çıkararak gözlemlerimizi arkadaşlarımızla paylaşacağız.
Gördüğümüz canlıların birbirleriyle ilişkilerini tartışacak ve ani bir çevresel değişimin hangi canlıları nasıl etkileyebileceğine ilişkin bilimsel tahminler oluşturacağız.
Neler öğreneceğiz?
- Kretase Dönemi’ndeki canlı ve yaşam alanı çeşitliliğini,
- bitkilerin besin ağlarındaki temel rollerini,
- üretici, otçul ve etçil canlılar arasındaki ilişkileri,
- su, ışık ve yaşam ortamının ekosistem dengesi açısından önemini,
- çevresel bir değişimin farklı canlı gruplarını nasıl etkileyebileceğini,
- sanal gerçeklik teknolojisinin geçmiş yaşamı anlamada nasıl kullanılabileceğini.
VR deneyimi kısa süreli ve rehber gözetiminde gerçekleştirilecektir. VR kullanmak istemeyen veya kullanırken rahatsızlık hisseden öğrenciler, posterler ve alternatif gözlem görevleriyle etkinliğe katılabileceklerdir.
Bu istasyonun temel sorusu: Kretase Dönemi’nde bitkiler ve besin kaynakları hızla azalsaydı ekosistemde neler değişirdi?
ÜÇ İSTASYON, BİR BÜYÜK BİLİMSEL KEŞİF!
Üç istasyondaki deneyimlerimiz birbirini tamamlıyor.
Işık Azalması Modeli ile çevresel değişimlerin fotosentezi ve besin kaynaklarını nasıl etkileyebileceğini araştırıyoruz.
Artırılmış Gerçeklik (AR) ile tarih öncesi canlıların yapılarını inceleyerek fosillerden bilimsel çıkarım yapmayı öğreniyoruz.
Sanal Gerçeklik (VR) ile Kretase ekosistemini canlandırılmış bir ortamda gözlemliyor ve canlılar arasındaki bağlantıları keşfediyoruz.
Etkinliğin sonunda öğrenciler yalnızca dinozorlar hakkında yeni bilgiler edinmekle kalmayacak; bilimsel gözlemin, kanıtların, teknolojik modellerin ve neden–sonuç ilişkilerinin bilimsel düşünmedeki önemini de deneyimleyecekler.
Ayrıca önemli bir gerçeği de öğrenecekler: Kretase sonundaki kitlesel yok oluşta kuş olmayan dinozorlar ortadan kalkmış olsa da günümüz kuşları, dinozor soyunun günümüze ulaşan temsilcileridir.
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Etkinlik No: 17
Etkinlik Adı: Kretase Döneminde Ani Çevresel Değişimler ve Dinozorların Yok Oluşu
Tarih: 22 Ekim 2026 Perşembe
Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi: 25 dakika
Katılımcı Kapasitesi: Her oturumda 21 öğrenci
Uygulama Biçimi: 7 kişilik 3 grup, dönüşümlü 3 bilim istasyonu
Günlük Oturum Saatleri: 09.00–09.25, 09.40–10.05, 10.20–10.45, 11.00–11.25, 11.40–12.05, 13.30–13.55, 14.10–14.35, 14.50–15.15, 15.30–15.55 ve 16.10–16.35.
Atölye Lideri: Fatih KÖLEMEN
Rehber Öğrenciler: Öykü ALDEMİR ve Nisanur ZAN
Etkinlik Yeri: Ayvalık Anadolu Lisesi yanı Kapalı Spor Salonu
TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliği – Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Bilim Seninle Şenlenecek!
Geçmişin izlerini keşfetmeye, dinozorların dünyasını anlamaya ve bilimle zamanda yolculuğa çıkmaya sen de katıl!
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 22/10/2026 | 09:00 | 09:25 | |
| 22/10/2026 | 09:40 | 10:05 | |
| 22/10/2026 | 10:20 | 10:45 | |
| 22/10/2026 | 11:00 | 11:25 | |
| 22/10/2026 | 11:40 | 12:05 | |
| 22/10/2026 | 13:30 | 13:55 | |
| 22/10/2026 | 14:10 | 14:35 | |
| 22/10/2026 | 14:50 | 15:15 | |
| 22/10/2026 | 15:30 | 15:55 | |
| 22/10/2026 | 16:10 | 16:35 | |




