Etkinlik-18: Paleosen ve Eosen Dönemlerinde Sıcaklık Artışı ve Okyanus Asitlenmesinin Canlılar Üzerindeki Etkileri

Etkinlik Sıra No:18
Etkinlik Adı:Paleosen ve Eosen Dönemlerinde Sıcaklık Artışı ve Okyanus Asitlenmesinin Canlılar Üzerindeki Etkileri
Adı-Soyadı
Atölye Lideri Öğretmen:Serkan NEBİL

1.Rehber Öğrenci:Şeyma YILMAZ
2.Rehber Öğrenci:Sudenaz BALCAN

Dünya’nın geçmişine yolculuk yapmaya, değişen iklim koşullarının canlıların yaşamını nasıl etkilediğini deneylerle keşfetmeye hazır mısınız?

Milyonlarca yıl önce Dünya’mız bugünkünden oldukça farklı çevresel koşullara sahipti. Kıtalar hareket ediyor, iklim değişiyor, okyanusların kimyasal özellikleri farklılaşıyor ve canlılar bu değişimlere uyum sağlamaya çalışıyordu. Özellikle Paleosen ve Eosen dönemlerinde yaşanan büyük sıcaklık değişimleri, Dünya’nın iklim sistemi ve ekosistemleri üzerinde önemli etkiler oluşturdu.

Yaklaşık 56 milyon yıl önce gerçekleşen Paleosen–Eosen Isıl Zirvesi (PETM), Dünya tarihindeki dikkat çekici küresel ısınma olaylarından biridir. Bu süreçte atmosfere büyük miktarda karbon salınması, sıcaklıkların yükselmesi ve okyanusların kimyasal dengesinin değişmesi, deniz ve kara ekosistemlerini etkiledi.

Peki, sıcaklık artışı doğal süreçleri nasıl değiştirir? Okyanus suyunun daha asidik hâle gelmesi kabuklu canlıları nasıl etkileyebilir? Güneş ışığının azalması bitkilerin gelişimini ve besin zincirlerini nasıl değiştirebilir?

Etkinlik-18’de bu soruların yanıtlarını üç farklı deney istasyonunda araştırıyoruz!

Katılımcılar, dörder kişilik üç gruba ayrılarak istasyonlar arasında dönüşümlü çalışacak; deneyler gerçekleştirecek, önceden hazırlanmış örnekleri inceleyecek, gözlemlerini kaydedecek ve Dünya’nın geçmişindeki çevresel değişimleri bilimsel modeller aracılığıyla anlamaya çalışacaklar.

Hedef Kitle:Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi:30 dakika
Katılımcı Sayısı:12 kişi

Paleosen posteri,

Eosen posteri,


1. İSTASYON: SICAKLIK VE YAYILMA

Sıcaklık arttığında maddelerin hareketi nasıl değişir?

<text></text>

Bir bardak soğuk suya ve bir bardak ılık suya aynı miktarda renkli madde bıraktığımızda sizce ne olur? Renk her iki suda aynı hızda mı yayılır, yoksa sıcaklık bu süreci değiştirir mi?

Bu istasyonda katılımcılar, farklı sıcaklıklardaki sularda renkli bir maddenin nasıl yayıldığını deneysel olarak karşılaştıracaklar.

Deneyde oda sıcaklığında (yaklaşık 22 °C) ve ılık (en fazla 40 °C) su bulunan iki şeffaf kap kullanılacak. Öğrenciler, her iki kaba eşit miktarda renkli madde bırakacak ve rengin su içerisinde yayılmasını gözlemleyecekler. Kronometre yardımıyla belirlenen seviyeye ulaşma sürelerini karşılaştırarak sıcaklığın yayılma davranışını nasıl etkilediğini inceleyecekler.

Bu istasyonda neler yapacağız?

  • Farklı sıcaklıklardaki suların sıcaklığını termometreyle ölçeceğiz.
  • Renkli maddenin yayılma süresini kronometreyle takip edeceğiz.
  • İki ortamda elde ettiğimiz sonuçları karşılaştıracağız.
  • Sıcaklık, tanecik hareketi ve yayılma arasındaki ilişkiyi tartışacağız.

Bilimsel keşif: Sıcaklık arttığında taneciklerin hareketliliği artar. Sıvı içerisindeki yayılma davranışı da sıcaklıktan etkilenebilir. Deneyde görülen hareketlerde difüzyonun yanı sıra sıcaklığa bağlı sıvı akımlarının da etkisi bulunabilir.

Dünya tarihiyle bağlantısı: Paleosen–Eosen Isıl Zirvesi sırasında yaşanan küresel sıcaklık artışı, okyanusların ve atmosferin fiziksel özelliklerini etkilemiştir. Bu deney, sıcaklığın doğal fiziksel süreçlerde neden önemli bir değişken olduğunu anlamamıza yardımcı olur.

2. İSTASYON: OKYANUS ASİTLENMESİ VE KABUKLU CANLILAR

Okyanusların kimyası değişirse deniz canlılarına ne olur?

Deniz kabukları ve mercan iskeletleri oldukça dayanıklı görünebilir. Peki, bu yapıların bulunduğu suyun kimyasal özellikleri değişirse ne olur? Milyonlarca yıl önce okyanuslarda yaşayan kabuklu canlılar, çevrelerindeki değişimlerden nasıl etkilenmiş olabilir?

Bu istasyonda katılımcılar, asitli ortamın kalsiyum karbonat içeren kabuklar üzerindeki etkisini araştıracaklar.

Deney için önceden hazırlanmış yumurta kabukları kullanılacak. Kalsiyum karbonat içeren kabuklar, su ve sirke bulunan farklı kaplarda bekletilecek. Etkinlik günü katılımcıların karşılaştırabilmesi için 1, 5, 10 ve 15 gün boyunca bekletilmiş deney ve kontrol örnekleri hazır bulunacak.

Öğrenciler büyüteç yardımıyla kabukların yüzeylerini inceleyecek; pürüzlenme, incelme ve yapısal değişimleri karşılaştıracaklar. Zaman ilerledikçe asidik ortamın kabuk üzerindeki etkisinin nasıl değiştiğini gözlemleyecekler.

Bu istasyonda neler yapacağız?

  • Su ve sirke ortamlarında bekletilmiş kabukları karşılaştıracağız.
  • Farklı günlerde hazırlanmış örnekleri inceleyeceğiz.
  • Kabuk yüzeylerindeki aşınma ve pürüzlenmeleri gözlemleyeceğiz.
  • Kalsiyum karbonatın asidik ortamlarda nasıl değişebileceğini öğreneceğiz.
  • Okyanus kimyasındaki değişimlerin deniz canlıları açısından önemini tartışacağız.

Bilimsel keşif: Birçok deniz canlısı kabuk ve iskeletlerini kalsiyum karbonattan (CaCO₃) oluşturur. Atmosferdeki karbondioksitin okyanus suyunda çözünmesi, deniz suyunun karbonat kimyasını değiştirerek kabuk ve iskelet oluşumunu zorlaştırabilir.

Sirke deneyi gerçek okyanus suyunun kimyasal koşullarını birebir taklit etmez. Ancak asidik ortamın kalsiyum karbonata etkisini daha kısa sürede görünür hâle getiren öğretici bir bilimsel modeldir.

Dünya tarihiyle bağlantısı: Paleosen–Eosen Isıl Zirvesi sırasında karbon döngüsünde yaşanan büyük değişimler, okyanusların asitlenmesine ve özellikle kalsiyum karbonat yapılarıyla ilişkili deniz ekosistemlerinin etkilenmesine neden olmuştur.

Bu istasyon sayesinde öğrenciler, okyanusların kimyasal dengesinin deniz yaşamı açısından neden hayati önem taşıdığını keşfedecekler.

3. İSTASYON: IŞIK VE BİTKİ GELİŞİMİ

Güneş ışığı azalırsa bitkiler ve ekosistemler nasıl etkilenir?

Bitkiler yaşamlarını sürdürebilmek için ışığa ihtiyaç duyar. Ancak bir bitki karanlıkta çimlenebilir mi? Işık olmadan sağlıklı şekilde gelişmeye devam edebilir mi? Güneş ışığının yeryüzüne ulaşmasının azalması, geçmişteki ekosistemleri nasıl etkilemiş olabilir?

Bu istasyonda katılımcılar, aydınlık ve karanlık koşullarda yetiştirilen bitkilerin gelişimlerini karşılaştıracaklar.

Etkinlikten yaklaşık bir hafta önce aynı tür tohumlarla iki farklı deney grubu hazırlanacak. Bir grup aydınlık ortamda, diğer grup ise karanlık koşullarda yetiştirilecek. Sulama, toprak ve sıcaklık gibi diğer koşullar mümkün olduğunca benzer tutulacak.

Etkinlik günü öğrenciler, iki gruptaki bitkileri yan yana inceleyerek renk, gövde uzunluğu, gövde kalınlığı, yaprak gelişimi ve genel görünüm açısından karşılaştıracaklar.

Bu istasyonda neler yapacağız?

  • Aydınlık ve karanlık koşullarda yetiştirilen bitkileri inceleyeceğiz.
  • Bitkilerin renklerini, gövdelerini ve yapraklarını karşılaştıracağız.
  • Cetvel kullanarak bitki boylarını ölçeceğiz.
  • Işığın fotosentez ve sağlıklı bitki gelişimi üzerindeki etkisini tartışacağız.
  • Bitkilerin ekosistemlerdeki üretici rolünü keşfedeceğiz.

Bilimsel keşif: Tohumlar başlangıçta depoladıkları besinleri kullanarak karanlıkta da çimlenebilir. Ancak ışık yetersizliğinde bitkiler soluk renkli, ince ve uzun gövdeli gelişebilir. Fotosentez yoluyla sürdürülebilir büyüme için ışık kritik öneme sahiptir.

Dünya tarihiyle bağlantısı: Yaklaşık 66 milyon yıl önce Kretase–Paleojen sınırında yaşanan büyük çarpma olayı sonrasında atmosfere yayılan toz ve aerosoller, Güneş ışığının yeryüzüne ulaşmasını azaltmıştır. Bu durum fotosentez yapan canlıları ve besin ağlarını olumsuz etkilemiştir.

Bu istasyon, Paleosen–Eosen ısınmasının doğrudan bir modeli değildir; Paleosen dönemine geçiş öncesindeki çevresel değişimlerin ve ekosistemlerin toparlanmasının anlaşılmasına yardımcı olur.

Öğrenciler, bitkilerin yalnızca kendi yaşamları için değil, diğer canlıların besin ve enerji gereksinimlerini karşılayan ekosistemlerin devamlılığı için de ne kadar önemli olduğunu görecekler.


ÜÇ İSTASYON, ORTAK BİR BİLİMSEL KEŞİF!

Etkinliğimizde üç farklı deney gerçekleştirilecek olsa da bütün istasyonlar ortak bir bilimsel soruya odaklanıyor:

“Dünya’nın çevresel koşulları değiştiğinde doğal süreçler ve canlıların yaşamı bundan nasıl etkilenir?”

Sıcaklık değişimi, okyanusların kimyasal özellikleri ve Güneş ışığının kullanılabilirliği birbirinden farklı çevresel etkenlerdir. Ancak hepsi Dünya sisteminin işleyişi ve ekosistemlerin devamlılığı üzerinde önemli roller oynar.

Etkinlik boyunca katılımcılar yalnızca deneyleri izlemeyecek; tahminlerde bulunacak, ölçümler gerçekleştirecek, farklı koşulları karşılaştıracak, gözlem sonuçlarını görev fişlerine kaydedecek ve bilimsel çıkarımlar geliştirecekler.

Etkinlik sonunda öğrencilerin çevresel değişimlerin canlılar üzerindeki etkilerini anlamaları, bilimsel modellerin nasıl kullanıldığını fark etmeleri ve Dünya’nın geçmişiyle günümüzdeki çevresel süreçler arasında bağlantılar kurabilmeleri hedeflenmektedir.

ETKİNLİK BİLGİLERİ

Etkinlik Numarası: 18
Etkinlik Tarihi: 22 Ekim 2026 Perşembe
Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi: 30 dakika
Katılımcı Kapasitesi: Her oturumda 12 kişi
Uygulama Düzeni: 3 istasyon, dörder kişilik 3 grup
Atölye Lideri: Serkan NEBİL
Rehber Öğrenciler: Şeyma YILMAZ, Sudenaz BALCAN

Oturum Saatleri: 09.00–09.30, 09.45–10.15, 10.30–11.00, 11.15–11.45, 12.00–12.30, 13.30–14.00, 14.15–14.45, 15.00–15.30, 15.45–16.15 ve 16.30–17.00.

Etkinlik Yeri: Ayvalık Anadolu Lisesi Yanı Kapalı Spor Salonu

TÜBİTAK 4007 – Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan

Bilim Seninle Şenlenecek!

Milyonlarca yıllık Dünya tarihini keşfetmek, deneyler yapmak ve doğanın değişen koşullarını bilimsel gözlemlerle anlamak için sizi etkinliğimize bekliyoruz!

Etkinlik Tarihi1 GÜNBaşlama SaatiBitiş Saati
22/10/202609:0009:30
22/10/202609:4510:15
22/10/202610:3011:00
22/10/202611:1511:45
22/10/202612:0012:30
22/10/202613:3014:00
22/10/202614:1514:45
22/10/202615:0015:30
22/10/202615:4516:15
22/10/202616:3017:00