| Etkinlik Sıra No: | 19 | ||||
| Etkinlik Adı: | Canlıların Gözlerinden Işığın Yolculuğu Optik ve Lazer Deneyleri | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Selvihan BOZ GÜLER | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Tunahan UYANIK | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Enhar UNLUKAYA | |
Işık nasıl yol alır? Gözlerimiz çevremizdeki dünyayı nasıl görür? Balıklar, baykuşlar ve diğer canlılar çevrelerini bizimle aynı şekilde mi algılar?
TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliği kapsamında gerçekleştirilen “Canlıların Gözlerinden Işığın Yolculuğu: Optik ve Lazer Deneyleri” etkinliği, katılımcıları ışığın gizemli dünyasına bilimsel bir keşif yolculuğuna davet ediyor.
Bu etkinlikte öğrenciler; ışığın doğrusal yayılması, kırılması, merceklerde odaklanması, yansıması ve tam yansıması gibi temel optik olayları deneylerle keşfedecek. Aynı zamanda canlıların göz yapılarının ve görme özelliklerinin yaşadıkları çevreyle nasıl ilişkili olduğunu inceleyecekler.
Etkinlik, 4’er kişilik üç grubun üç farklı deney istasyonunda dönüşümlü çalışması şeklinde gerçekleştirilecektir. Katılımcılar, deney düzeneklerini inceleyerek ışın yollarını gözlemleyecek, ölçümler yapacak, tahminlerini bilimsel sonuçlarla karşılaştıracak ve ışık olaylarının doğadaki ve teknolojideki uygulamalarını öğrenecekler.
| Hedef Kitle: | Ortaokul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 30 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 12 kişi |
Kullanılacak Malzeme:
Uygulama Planı:

İSTASYON 1: IŞIĞIN DOĞRUSAL YAYILIMI VE GÖRÜŞ DOĞRULTUSU
Işık Nasıl İlerler? Canlıların Gözleri Neden Farklı Konumlarda Bulunur?
Bir el fenerinden çıkan ışık nasıl ilerler? Işık kendi kendine yön değiştirebilir mi? Bir baykuşun gözlerinin öne, birçok balığın gözlerinin ise başının yanlarına yerleşmiş olmasının ne gibi avantajları vardır?
Bu istasyonda katılımcılar, ışığın aynı saydam ortamda doğrusal olarak yayıldığını optik deney düzenekleri yardımıyla gözlemleyecekler.
Işık kaynağından çıkan ışınların hedef yüzeye ulaşmasını inceleyecek, ışının izlediği yolu görev kartlarına çizecek ve ışığın doğrusal yayılmasının görme olayındaki önemini keşfedecekler.
Deneyin ikinci bölümünde ise canlıların gözlerinin baş üzerindeki konumu ile görüş alanları arasındaki ilişkiaraştırılacak.
Gözleri başlarının iki yanında bulunan birçok balık türü, çevrelerinin geniş bir bölümünü görebilir. Bu özellik, farklı yönlerden yaklaşan tehlikeleri fark etmelerine yardımcı olabilir.
Buna karşılık, gözleri öne doğru yönelmiş baykuşlar, iki gözün görüş alanlarının örtüşmesinden yararlanarak güçlü bir derinlik algısı geliştirebilir. Bu özellik, özellikle avlarının uzaklığını değerlendirmelerinde önemli bir avantaj sağlar.
Katılımcılar balık ve baykuş örneklerini karşılaştırarak farklı göz konumlarının canlıların beslenme, avlanma ve korunma davranışlarıyla ilişkisini tartışacaklar.
Bu istasyonda keşfedilecek temel düşünce: Işık aynı saydam ortamda doğrusal yayılır. Canlıların göz konumları ise yaşadıkları çevrede farklı görüş avantajları sağlayabilir.

İSTASYON 2: IŞIĞIN KIRILMASI VE MERCEKLERDE ODAKLANMA
Mercekler Işığı Nasıl Toplar? Su İçindeki Cisimler Neden Farklı Yerde Görünür?
Bir büyüteç ışığı nasıl odaklar? Gözümüzün içindeki mercek ne işe yarar? Su içerisindeki bir balık neden gerçekte bulunduğu konumdan farklı bir yerdeymiş gibi görünebilir?
Bu istasyonda katılımcılar, ışığın farklı saydam ortamlardan geçerken yön değiştirmesini ve mercekler yardımıyla odaklanmasını deneysel olarak inceleyecekler.
İlk aşamada, farklı eğriliklere sahip ince kenarlı mercekler optik deney düzeneğine yerleştirilecek. Katılımcılar merceklerden geçen ışınların nasıl yön değiştirdiğini gözlemleyerek ışığın toplandığı odak noktasını belirlemeye çalışacaklar.
Ardından mercek ile odak noktası arasındaki yaklaşık uzaklığı ölçerek iki farklı merceğin odak uzaklıklarını karşılaştıracaklar.
Bu deney sayesinde merceklerin şeklinin ve eğriliğinin ışığın odaklanmasını nasıl etkileyebildiğini keşfedecekler.
İkinci aşamada ise yarım daire biçimindeki saydam prizma ve açıölçer tabla kullanılarak ışığın kırılması araştırılacak.
Katılımcılar, ışığın havadan saydam bir optik ortama veya bu ortamdan havaya geçerken izlediği yolun nasıl değiştiğini gözlemleyecekler. Geliş ve kırılma açılarını karşılaştırarak ışığın farklı ortamlarda neden farklı doğrultularda ilerlediğini anlamaya çalışacaklar.
Deneylerin sonunda bu olayların günlük yaşamla ilişkisi kurulacak. Su içindeki cisimlerin görünür konumu, göz merceğinin retinada net görüntü oluşmasına katkısı, büyüteçler, kameralar, mikroskoplar ve dürbünler üzerinden optik sistemlerin çalışma ilkeleri açıklanacak.
Bu istasyonda keşfedilecek temel düşünce: Işık farklı ortamlar arasında geçiş yaparken kırılabilir. Mercekler ise ışınların yönlerini değiştirerek odaklanmalarını sağlar.

İSTASYON 3: IŞIĞIN YANSIMASI VE TAM YANSIMA
Işık Neden Geri Döner? Fiber Optik Kablolar Işığı Nasıl Taşır?
Aynaya baktığımızda görüntümüzü nasıl görürüz? Işık bir yüzeye çarptığında her zaman diğer tarafa geçer mi? İnternet iletişiminde kullanılan fiber optik kablolar ışığı nasıl yönlendirir?
Bu istasyonda katılımcılar, ışığın yansımasını ve belirli koşullarda gerçekleşen tam yansıma olayını optik düzenekler yardımıyla keşfedecekler.
İlk aşamada ışığın farklı yüzeylerdeki yansıma davranışı incelenecek. Katılımcılar gelen ışının doğrultusuyla yansıyan ışının doğrultusunu karşılaştıracak ve yansıma olayının temel özelliklerini gözlemleyecekler.
Ardından prizma ve açıölçer tabla yardımıyla ışığın saydam ortamlar arasındaki sınırda nasıl davrandığı araştırılacak.
Işığın geliş açısı değiştirildiğinde bir kısmının diğer ortama geçebildiği, bir kısmının ise geri yansıdığı gözlemlenecek. Uygun koşullarda geliş açısı kritik değeri aştığında ışığın diğer ortama geçmeyerek tamamen bulunduğu ortama geri yansıdığı gösterilecek.
Bu olaya tam yansıma adı verilir.
Deneyin devamında tam yansımanın günlük yaşam ve teknolojideki uygulamaları ele alınacak.
Özellikle fiber optik kabloların çalışma ilkesi incelenecek. Fiber optik teknolojisinde ışığın, özel olarak tasarlanmış saydam malzemelerin içinde yönlendirilerek uzun mesafelere taşınabilmesi açıklanacak.
Katılımcılar bu teknolojinin hızlı internet iletişiminde, veri aktarımında ve tıbbi görüntüleme sistemlerinde nasıl kullanıldığını öğrenecekler.
Ayrıca kedi ve baykuş gibi düşük ışık koşullarında görmeye uyum sağlamış canlıların görme özellikleri üzerinden, ışığın canlılar için taşıdığı önem tartışılacak.
Bu istasyonda keşfedilecek temel düşünce: Işık yüzeylerden yansıyabilir. Belirli ortamlarda ve uygun açılarda gerçekleşen tam yansıma, ışığın kontrollü biçimde yönlendirilmesini sağlayan önemli bir fiziksel olaydır.
ETKİNLİĞİN SONUNDA NELER ÖĞRENECEKSİNİZ?
Üç istasyonun tamamına katılan öğrenciler, ışığın farklı koşullardaki davranışlarını deneysel olarak gözlemlemiş olacaklar.
Işık ışınlarının yollarını çizme, merceklerle odak uzaklığı ölçme, prizmalarda kırılma ve yansıma olaylarını karşılaştırma fırsatı bulacaklar.
Ayrıca balıkların, baykuşların ve diğer canlıların görme özelliklerinden hareketle canlıların çevrelerine nasıl uyum sağlayabildiği üzerine bilimsel çıkarımlar yapacaklar.
Etkinlik boyunca katılımcıların yalnızca deneyleri izlemesi değil; tahminlerde bulunması, gözlem yapması, ölçüm gerçekleştirmesi, sonuçları karşılaştırması ve kendi bilimsel açıklamalarını oluşturması hedeflenmektedir.
Işığın yolculuğunu keşfederken doğayı, canlıları ve günlük yaşamımızdaki teknolojileri farklı bir gözle görmeye hazır olun!
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Etkinlik Numarası: 19
Etkinlik Adı: Canlıların Gözlerinden Işığın Yolculuğu: Optik ve Lazer Deneyleri
Etkinlik Tarihi: 23 Ekim 2026 Cuma
Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi: 30 dakika
Bir Oturumdaki Katılımcı Sayısı: 12 kişi
Uygulama Şekli: Üç deney istasyonunda dönüşümlü, uygulamalı ve etkileşimli öğrenme
Atölye Lideri: Selvihan BOZ GÜLER
Rehber Öğrenciler: Tunahan UYANIK ve Enhar UNLUKAYA
Günlük Oturum Saatleri: 09.00–09.30, 09.45–10.15, 10.30–11.00, 11.15–11.45, 12.00–12.30, 13.30–14.00, 14.15–14.45, 15.00–15.30, 15.45–16.15 ve 16.30–17.00.
Proje: TÜBİTAK 4007 – Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Bilim Seninle Şenlenecek!
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 23/10/2026 | 09:00 | 09:30 | |
| 23/10/2026 | 09:45 | 10:15 | |
| 23/10/2026 | 10:30 | 11:00 | |
| 23/10/2026 | 11:15 | 11:45 | |
| 23/10/2026 | 12:00 | 12:30 | |
| 23/10/2026 | 13:30 | 14:00 | |
| 23/10/2026 | 14:15 | 14:45 | |
| 23/10/2026 | 15:00 | 15:30 | |
| 23/10/2026 | 15:45 | 16:15 | |
| 23/10/2026 | 16:30 | 17:00 | |





