Etkinlik-7: Dev Gezegenleri Anlamak Gaz Devleri ve Buz Devleri Deneyleri

Jüpiter’in dev fırtınalarından Satürn’ün büyüleyici halkalarına, Uranüs ve Neptün’ün gizemli iç yapılarından Titan’ın puslu atmosferine uzanan bilimsel bir keşif yolculuğuna hazır mısınız?

Güneş Sistemi’nin dev gezegenleri, Dünya’dan oldukça farklı fiziksel koşullara sahip, keşfedilmeyi bekleyen olağanüstü dünyalardır. Peki, Jüpiter’deki devasa fırtınalar nasıl oluşur? Satürn’ün halkaları neden dağılmaz? Uranüs ve Neptün’ün derinliklerinde neler bulunur? Bir gök cisminin manyetik alanı nasıl anlaşılır? Titan’ın yüzeyini görmek neden bu kadar zordur?

TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliği kapsamında gerçekleştirilecek “Dev Gezegenleri Anlamak: Gaz Devleri ve Buz Devleri Deneyleri” etkinliğimizde katılımcılar, bu soruların yanıtlarını deneyler, bilimsel modeller, gözlemler ve dijital teknolojiler aracılığıyla araştıracak.

Etkinliğimiz, ortaokul öğrencilerine yönelik olarak hazırlanmış üç farklı bilimsel keşif istasyonundan oluşmaktadır. Her istasyonda katılımcılar yalnızca bilgi edinmekle kalmayacak; tahminlerde bulunacak, deneylere katılacak, gözlemler yapacak ve elde ettikleri sonuçları gezegenlerin gerçek özellikleriyle ilişkilendirecek.

Etkinlik Sıra No:7
Etkinlik Adı:Dev Gezegenleri Anlamak Gaz Devleri ve Buz Devleri Deneyleri
Adı-Soyadı
Atölye Lideri Öğretmen:Serkan ÇELİK

1.Rehber Öğrenci:Mehmet Ümit ALPAY
2.Rehber Öğrenci:Mehmet Mert DURMAZ

Hedef Kitle:Ortaokul öğrencileri
Etkinlik Süresi:30 dakika
Katılımcı Sayısı:14 kişi

Kullanılacak Malzeme:

Jüpiter posteri,

Io posteri,

Satürn posteri,

Titan posteri,

Uranüs posteri,

Neptün posteri,

1. İSTASYON: GAZ DEVLERİ – JÜPİTER’İN FIRTINALARI VE SATÜRN’ÜN HALKALARI

Dev atmosferlerin hareketini ve gezegen halkalarının gizemini keşfediyoruz!

Bu istasyonda katılımcılar, Güneş Sistemi’nin en büyük iki gezegeni olan Jüpiter ve Satürn’ün dikkat çekici özelliklerini uygulamalı modeller üzerinden inceleyecek.

Deney 1: Jüpiter’in Dev Fırtınaları – Girdap Deneyi

Jüpiter, kalın atmosferi, renkli bulut kuşakları ve devasa fırtınalarıyla tanınır. Gezegenin en ünlü atmosfer olayı olan Büyük Kırmızı Leke, yüzyıllardır gözlemlenen çok büyük bir fırtına sistemidir.

Katılımcılar bu deneyde şeffaf bir kap içerisindeki sıvıyı döndürerek girdap oluşturacak ve dönme hareketinin sıvının davranışını nasıl etkilediğini gözlemleyecek.

Dönme hızını değiştirerek girdabın şeklini ve hareketini karşılaştıracak, hareketli akışkanlarda dönel yapıların nasıl oluşabildiği üzerine fikir yürütecekler.

Bu deneyde neler keşfedeceğiz?

  • Dönen sıvılarda girdaplar nasıl meydana gelir?
  • Dönme hızı değiştiğinde girdabın görünümü nasıl etkilenir?
  • Jüpiter’in atmosferinde neden çok büyük fırtınalar bulunur?
  • Basit bir sıvı modeli, uzak bir gezegenin atmosferini anlamamıza nasıl yardımcı olabilir?

Bu uygulama sayesinde katılımcılar, bir modelin gerçek atmosfer koşullarını birebir oluşturmasa da bazı fiziksel süreçleri anlamada nasıl kullanılabileceğini keşfedecek.

Deney 2: Satürn’ün Halkaları – Halka ve Parçacık Modeli

Satürn’ün etkileyici halkaları ilk bakışta tek parça, büyük ve katı diskler gibi görünebilir. Oysa bu halkalar, gezegenin çevresinde yörüngede hareket eden çok sayıda buz, kaya ve toz parçacığından oluşur.

Katılımcılar, hazırlanan Satürn modeli üzerinde halkaları temsil eden parçacıkları inceleyecek ve halka sisteminin yapısını araştıracak.

Modelin hareketini gözlemleyerek gezegenin çevresindeki parçacıkların yörünge hareketiyle halka görünümü oluşturması arasındaki ilişkiyi anlamaya çalışacaklar.

Bu uygulamada neler öğreneceğiz?

  • Satürn’ün halkaları hangi maddelerden oluşur?
  • Halkalar neden tek parça bir yüzey değildir?
  • Halka parçacıkları Satürn’ün çevresinde nasıl hareket eder?
  • Bilim insanları uzaktaki gezegenlerin halka sistemlerini nasıl araştırır?

İstasyonun sonunda katılımcılar, gaz devlerinin atmosfer hareketleri ve halka sistemleri bakımından ne kadar ilginç dünyalar olduğunu fark edecek.

2. İSTASYON: BUZ DEVLERİ – URANÜS VE NEPTÜN’ÜN GİZLİ YAPILARI

Yoğunluk katmanlarını oluşturuyor, görünmeyen manyetik alanları keşfediyoruz!

Güneş Sistemi’nin uzak gezegenleri Uranüs ve Neptün, buz devleri olarak sınıflandırılır. Bu gezegenlerin iç yapılarında su, amonyak ve metan gibi maddeler önemli yer tutar. Ancak bu maddeler, gezegenlerin derinliklerindeki aşırı basınç ve sıcaklık koşullarında günlük yaşamda bildiğimiz hâllerinden farklı özellikler gösterebilir.

Bu istasyonda katılımcılar, yoğunluk farklarını ve manyetik alanların etkilerini iki uygulama ile inceleyecek.

Deney 1: Yoğunluk Kulesi – Gezegenlerin Katmanlarını Anlamak

Farklı yoğunluklara sahip sıvılar aynı kaba eklendiğinde nasıl davranır? Her sıvı aynı seviyede mi kalır? Bazı cisimler neden yüzerken bazıları batar?

Katılımcılar, deney tüpü içerisinde mısır şurubu, tuzlu su ve bitkisel yağ kullanarak farklı yoğunluklara sahip sıvılardan oluşan bir yoğunluk kulesi hazırlayacak.

Sıvıların farklı seviyelerde bulunmasını gözlemledikten sonra küçük cisimlerin hangi katmana kadar battığını veya hangi sıvının üzerinde kaldığını inceleyecekler.

Deneyde, birbirinden farklı yoğunluklara sahip seçilmiş cisimler kullanılarak yüzme, batma ve sıvıların ara yüzeylerinde dengede kalma olayları karşılaştırılacak.

Bu deneyde neler keşfedeceğiz?

  • Yoğunluk nedir ve maddelerin davranışını nasıl etkiler?
  • Farklı yoğunluktaki sıvılar neden farklı seviyelerde bulunabilir?
  • Bir cisim neden bazı sıvılarda batarken bazılarında yüzer?
  • Yoğunluk kavramı, gezegenlerin iç yapısını anlamamıza nasıl yardımcı olur?

Bu deney, Uranüs ve Neptün’ün gerçek iç yapılarının birebir kopyasını oluşturmaz. Ancak maddelerin yoğunluk özellikleri ve gezegenlerdeki katmanlaşma fikri arasında bilimsel bir bağlantı kurulmasını sağlar.

Deney 2: Görünmeyen Manyetik Alanlar ve Kutup Işıkları

Manyetik alanları gözlerimizle doğrudan göremeyiz. Ancak etkilerini gözlemleyebiliriz.

Katılımcılar mıknatıs ve demir tozu kullanılarak hazırlanan düzenekte, demir tozlarının belirli doğrultularda dizilmesini inceleyecek. Böylece mıknatıs çevresindeki manyetik alanın etkileri görünür hâle getirilecek.

Ardından renkli ışıklarla gerçekleştirilen görsel bir benzetim aracılığıyla aurora (kutup ışıkları) konusu ele alınacak.

Kutup ışıklarının oluşumunda yüklü parçacıkların, gezegenlerin manyetik alanlarının ve atmosferlerinin nasıl rol oynadığı açıklanacak.

Bu uygulamada neler öğreneceğiz?

  • Manyetik alan nedir?
  • Demir tozu neden mıknatıs çevresinde belirli şekiller oluşturur?
  • Gezegenlerin manyetik alanları neden önemlidir?
  • Kutup ışıkları nasıl oluşur?
  • Uranüs ve Neptün’ün manyetik alanlarını incelemek bize ne anlatır?

Katılımcılar bu istasyonda, doğrudan göremediğimiz fiziksel olayları deneysel yöntemlerle nasıl araştırabileceğimizi keşfedecek.


3. İSTASYON: TİTAN VE DİJİTAL KEŞİF – SİSLİ ATMOSFERDEN SANAL UZAYA

Satürn’ün gizemli uydusu Titan’ı tanıyor, VR ve artırılmış gerçeklikle dev gezegenleri üç boyutlu inceliyoruz!

Bu istasyonda katılımcılar hem atmosferin gök cisimlerinin gözlemlenmesine etkisini araştıracak hem de dijital teknolojiler aracılığıyla Güneş Sistemi’nin dev gezegenlerini keşfedecek.

Uygulama 1: Titan’ın Yoğun Atmosferi – Bulanık Görüntü Modeli

Titan, Satürn’ün en büyük uydusudur ve yoğun atmosferiyle Güneş Sistemi’nin dikkat çekici gök cisimlerinden biridir.

Titan’ın atmosferindeki pus tabakası, yüzeyinin görünür ışıkla uzaktan incelenmesini zorlaştırır.

Katılımcılar, şeffaf kap ve yarı saydam malzemelerle hazırlanan modelde görüntü netliğinin nasıl değiştiğini gözlemleyecek.

Önce açık ve net bir görüntüyü, ardından puslu atmosfer etkisini temsil eden düzenek üzerinden oluşan bulanık görüntüyü karşılaştıracaklar.

Bu uygulamada neler keşfedeceğiz?

  • Titan neden özel bir gök cismidir?
  • Yoğun ve puslu atmosfer, yüzey gözlemini nasıl etkiler?
  • Bir gök cisminin yüzeyini her zaman doğrudan görebilir miyiz?
  • Bilim insanları atmosferin altında gizlenen yüzeyleri nasıl araştırır?

Bu deney sayesinde katılımcılar, atmosferin yalnızca gök cisimlerinin fiziksel koşullarını değil, onları gözlemleme biçimimizi de etkileyebileceğini anlayacak.

ygulama 2: Sanal Gerçeklikle Dev Gezegenlere Yolculuk – VR Deneyimi

Bir uzay aracına binmeden Jüpiter’e yaklaşmak, Satürn’ün halkalarını yakından incelemek veya Uranüs ve Neptün’ü üç boyutlu olarak görmek mümkün mü?

Sanal gerçeklik (VR) teknolojisi, bu gök cisimlerini dijital ortamda keşfetmemize olanak sağlıyor.

Etkinlik alanında bulunan yedi VR gözlüğü ile katılımcılar, dev gezegenlerin dijital görselleştirmelerini inceleyecek.

Öğrenciler, kısa süreli VR deneyiminde gezegenlerin boyutları, görünüşleri, renkleri ve dikkat çekici özellikleri üzerine gözlemler gerçekleştirecek.

VR keşfinde neler yapacağız?

  • Jüpiter’in devasa görünümünü inceleyeceğiz.
  • Satürn’ün halka sistemini üç boyutlu keşfedeceğiz.
  • Uranüs ve Neptün’ün dış görünümlerini karşılaştıracağız.
  • Gezegenler arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirleyeceğiz.

Bu uygulama, gezegenlerin gerçek konumlarına yapılan bir yolculuk değil; bilimsel verilerden yararlanan dijital görselleştirmeler üzerinden gerçekleştirilen etkileşimli bir keşif deneyimidir.

Uygulama 3: Space 4D – Artırılmış Gerçeklikle Gezegenleri Keşfetmek

Dijital keşfin bir diğer bölümünde Space 4D artırılmış gerçeklik kartları kullanılacak.

Katılımcılar özel gezegen kartlarını tabletlerle inceleyerek dijital gezegen modellerinin gerçek ortamda üç boyutlu olarak görüntülenmesini deneyimleyecek.

Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’ün ayırt edici özellikleri bu modeller üzerinden karşılaştırılacak.

VR kullanmayan veya sırasını bekleyen öğrenciler de Space 4D uygulamasında aktif gözlem görevleri gerçekleştirecek.

Böylece katılımcıların tamamı keşif sürecinin içerisinde yer alacak.


HER İSTASYONDA BİLİMSEL KEŞİF!

Etkinliğimizde öğrenciler yalnızca deneyleri izleyen seyirciler olmayacak.

Her uygulamada katılımcıların önce tahminde bulunmaları, ardından deney veya modeli incelemeleri, sonuçları karşılaştırmaları ve kendi açıklamalarını geliştirmeleri teşvik edilecek.

Katılımcılar, hazırlanan ziyaretçi görev fişlerine gözlemlerini kaydederek etkinlik boyunca edindikleri bilgileri değerlendirme fırsatı bulacak.

Bu yaklaşım sayesinde öğrencilerin bilimsel düşünme, gözlem yapma, karşılaştırma, neden-sonuç ilişkisi kurma ve bilimsel modelleri yorumlama becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Etkinliğin sonunda katılımcılar, yalnızca dev gezegenler hakkında yeni bilgiler öğrenmekle kalmayacak; bilimin deney, gözlem, modelleme ve teknoloji aracılığıyla uzak dünyaların sırlarını nasıl araştırdığını da deneyimlemiş olacak.

Jüpiter’in fırtınalarını modellemeye, Satürn’ün halkalarını keşfetmeye, Uranüs ve Neptün’ün gizemli yapılarını araştırmaya ve Titan’ın puslu atmosferini anlamaya hazır mısınız?

Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan

Bilim Seninle Şenlenecek!

Etkinlik Tarihi1 GÜNBaşlama SaatiBitiş Saati
23/10/202609:0009:30
23/10/202609:4510:15
23/10/202610:3011:00
23/10/202611:1511:45
23/10/202612:0012:30
23/10/202613:3014:00
23/10/202614:1514:45
23/10/202615:0015:30
23/10/202615:4516:15
23/10/202616:3017:00