| Etkinlik Sıra No: | 8 | ||||
| Etkinlik Adı: | Dünya İç Süreçleri ve Su Döngüsü Deney Atölyesi | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Serkan NEBİL | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Ecrin GÜNSAL | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Ada AYTAÇ | |
Dünya’nın İçindeki Gizemli Hareketleri, Gayzerlerin Gücünü ve Suyun Sonsuz Yolculuğunu Keşfet!
Dünya’nın derinliklerinde neler oluyor? Yer altındaki sular nasıl metrelerce yükseğe fışkırabiliyor? Denizlerdeki ve göllerdeki sular gökyüzüne nasıl yükseliyor ve tekrar yeryüzüne dönüyor?
TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliğimiz kapsamında gerçekleştirilen “Dünya İç Süreçleri ve Su Döngüsü Deney Atölyesi”, katılımcıları gezegenimizin görünmeyen güçlerini ve doğadaki suyun büyüleyici yolculuğunu keşfetmeye davet ediyor.
İlkokul öğrencilerine yönelik hazırlanan bu atölyede katılımcılar, üç farklı deney istasyonunda Dünya’nın iç enerjisini, suyun basınç etkisiyle hareketini ve doğadaki su döngüsünü eğlenceli bilimsel uygulamalarla araştıracak.
Öğrenciler yalnızca deneyleri izlemekle kalmayacak; tahminlerde bulunacak, gözlemler yapacak, sonuçları karşılaştıracak ve kendi bilimsel çıkarımlarını oluşturacak.
| Hedef Kitle: | İlkokul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 30 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 12 kişi |

1. İSTASYON: DÜNYA’NIN İÇİNDEKİ HAREKET
Dünya’nın Derinliklerindeki Görünmez Hareketleri Keşfediyoruz!
Üzerinde yaşadığımız Dünya bize oldukça sağlam ve hareketsiz görünür. Oysa gezegenimizin derinliklerinde, milyonlarca yıldır devam eden son derece yavaş ama etkili hareketler gerçekleşmektedir.
Dünya’nın iç kısmında bulunan ısı, maddelerin fiziksel özelliklerini ve hareketlerini etkiler. Sıcaklık değişimleri sonucunda oluşabilen yoğunluk farklılıkları, uygun koşullarda maddelerin hareket etmesine yol açar. Bu tür ısı kaynaklı dolaşım hareketlerine konveksiyon (taşınım) adı verilir.
Peki, Dünya’nın derinliklerinde gerçekleşen bu hareketleri doğrudan göremiyorsak nasıl anlayabiliriz?
Bu istasyonda katılımcılar, şeffaf kaplar içerisinde bulunan sıvılarla hazırlanan bir model üzerinde maddelerin hareketlerini gözlemleyecek. Su, yağ ve renkli sıvıların davranışlarını inceleyerek yoğunluk farklılıklarının ve akış hareketlerinin nasıl gözlemlenebildiğini keşfedecekler.
Deney sırasında öğrenciler, sıvıların hangi yönde hareket ettiğini inceleyecek, gözlemledikleri hareketleri oklarla gösterecek ve bu hareketlerin nedenleri üzerine fikir yürütecekler.
Ardından yaptıkları gözlemler, Dünya’nın iç yapısı ve mantodaki çok yavaş madde hareketleriyle ilişkilendirilecek. Kullanılan sıvı modelinin, Dünya’nın iç yapısının birebir kopyası olmadığı; bazı hareketleri anlamayı kolaylaştıran bir benzetim olduğu vurgulanacak.
Bu istasyonda neler öğreneceğiz?
Sıcaklık ve yoğunluk farklarının maddelerin hareketiyle ilişkisini, konveksiyon kavramının temelini, Dünya’nın katmanlarını ve iç enerjisinin gezegenimiz üzerindeki etkilerini keşfedeceğiz.
Merak sorumuz: Dünya’nın yüzeyi sağlam görünürken derinliklerindeki maddeler nasıl hareket edebiliyor?

2. İSTASYON: YER ALTINDAKİ GÜÇ — GAYZER DENEYİ
Isının ve Basıncın Gücüyle Suyun Yükselişini İzliyoruz!
Dünyanın bazı bölgelerinde yer altından büyük bir güçle yükselen sıcak su ve buhar, görenleri hayrete düşüren doğal görüntüler oluşturur. Bu doğa olaylarına gayzer adı verilir.
Gayzerler, özellikle yer altında güçlü ısı kaynaklarının bulunduğu jeotermal bölgelerde ortaya çıkar.
Yağmur ve kar sularının bir bölümü toprağın ve kayaçların arasından süzülerek yer altına ulaşır. Derinlerde bulunan sıcak kayaçlarla etkileşime giren sular ısınır. Yer altındaki dar kanallar, yüksek sıcaklık ve basınç koşulları bir araya geldiğinde sıcak su ve buhar, zaman zaman güçlü bir şekilde yeryüzüne püskürebilir.
Peki, suyun bu kadar yükseğe çıkmasını sağlayan güç nedir?
Bu istasyonda katılımcılar, özel olarak hazırlanmış cam bir laboratuvar düzeneğiyle gayzerlerdeki bazı fiziksel süreçlerin nasıl modellenebildiğini gözlemleyecekler.
Deney düzeneğimizde, içerisinde su bulunan yan kollu bir Erlenmayer ve ona bağlı U biçimli uzun bir cam boru yer almaktadır. Atölye liderinin kontrolünde gerçekleştirilen ısıtma sırasında sistemdeki basınç koşulları değişir. Oluşan basınç farkı, cam boru içerisindeki suyun yükselmesine ve uygun koşullarda açık uçtan fışkırmasına neden olabilir.
Katılımcılar, ısıtma sırasında su seviyesinin nasıl değiştiğini dikkatle inceleyecek, suyun yukarı doğru hareketini gözlemleyecek ve fışkırma yüksekliğini ölçüm kartı yardımıyla değerlendirecekler.
Böylece ısı, basınç ve sıvı hareketi arasındaki ilişkiyi somut bir deney üzerinden keşfedecekler.
Deneyin ardından laboratuvarda oluşturulan bu model ile doğadaki gerçek gayzerler karşılaştırılacak. Gerçek gayzerlerde suyun ısınmasının, kaynama ve buhar oluşumunun, basıncın ve yer altı kanallarının yapısının birlikte etkili olduğu açıklanacak.
Isıtıcı ve sıcak cam düzenek yalnızca atölye lideri tarafından kullanılacak; öğrenciler deneyi güvenli gözlem alanından izleyecekler.
Bu istasyonda neler öğreneceğiz?
Isının maddeler üzerindeki etkilerini, basınç farkının sıvıları nasıl hareket ettirebildiğini, sıcak suyun yer altından yüzeye çıkışını ve doğal gayzerlerin oluşumunda etkili olan koşulları öğreneceğiz.
Merak sorumuz: Hiçbir pompa kullanmadan suyun yukarı doğru yükselmesi ve fışkırması nasıl mümkün olabilir?

S3. İSTASYON: SUYUN YOLCULUĞU — GÜNEŞ DAMITICISI
Bir Su Damlasının Gökyüzüne Uzanan Yolculuğunu Keşfediyoruz!
Yağmur yağdığında gökyüzünden düşen su damlalarının nereden geldiğini hiç düşündünüz mü?
Denizlerin, göllerin ve nehirlerin suları Güneş’in sağladığı enerjiyle buharlaşır. Atmosfere karışan su buharı, uygun koşullarda soğuyarak küçük su damlacıklarına dönüşür. Bulutlarda bir araya gelen damlacıklar büyüdüğünde yağmur, kar veya diğer yağış biçimleriyle yeniden yeryüzüne ulaşır.
Yeryüzüne düşen suyun bir bölümü nehirler aracılığıyla denizlere taşınırken bir bölümü de toprağın altına sızar. Böylece su, doğada sürekli dolaşır.
Bu hareketlerin tamamına su döngüsü adı verilir.
Peki, doğadaki bu devasa döngüyü küçük bir kap içerisinde gözlemleyebilir miyiz?
Bu istasyonda katılımcılar kendi küçük güneş damıtıcısı modellerini oluşturacaklar.
Şeffaf bir kabın içerisine tuzlu su yerleştirilecek. Kabın ortasına küçük bir plastik bardak konulacak ve üzeri şeffaf streç filmle kapatılacak. Filmin ortasına yerleştirilen küçük taş sayesinde yüzeyde bardağa doğru bir eğim oluşturulacak.
Su enerji aldığında buharlaşarak yükselir. Yükselen su buharı, daha serin olan streç film yüzeyinde yoğuşarak küçük damlacıklara dönüşebilir. Bu damlacıklar eğimli yüzey boyunca ilerleyerek ortadaki bardakta birikebilir.
Katılımcılar deneyin aşamalarını inceleyecek, buharlaşma ve yoğuşma kavramlarını öğrenecek ve suyun nasıl yeniden sıvı hâlde toplandığını gözlemleyecekler.
Damla oluşumu zaman alabildiği için önceden hazırlanmış bir güneş damıtıcısı örneği de gösterilecek. Böylece öğrenciler hem kendi modellerini kuracak hem de zaman içerisinde gerçekleşen değişimleri inceleme fırsatı bulacaklar.
Deneyin bir diğer ilgi çekici özelliği ise tuzlu sudan suyun ayrılabilmesidir. Su buharlaşırken çözünmüş tuzun büyük bölümü başlangıç kabında kalır. Yoğuşan suyun ayrı bir kapta toplanması, damıtma yönteminin temel mantığını anlamamızı sağlar.
Bu deneyde elde edilen sular yalnızca bilimsel gözlem amacıyla kullanılacak, içilmeyecektir.
Bu istasyonda neler öğreneceğiz?
Buharlaşma, yoğuşma, damıtma ve suyun toplanması süreçlerini; Güneş’in su döngüsündeki rolünü; doğadaki tatlı su kaynaklarının oluşumunu ve suyun sürekli dolaşımını öğreneceğiz.
Merak sorumuz: Tuzlu sudaki suyu, tuzu geride bırakarak başka bir kapta toplayabilir miyiz?
ÜÇ İSTASYON, TEK BÜYÜK KEŞİF!
Dünya’nın içindeki hareketlerden yer altındaki sıcak su kaynaklarına, suyun gökyüzüne yükselişinden yeniden yeryüzüne dönüşüne kadar uzanan bu bilimsel yolculuk, gezegenimizin birbirine bağlı doğal süreçlerini keşfetmemizi sağlayacak.
Etkinlikte öğrenciler dört kişilik üç gruba ayrılacak ve her biri üç farklı istasyonu dönüşümlü olarak ziyaret edecek.
Her istasyonda öğrencilerin tahmin yapmaları, deneyleri gözlemlemeleri, sorular sormaları ve elde ettikleri sonuçları ziyaretçi görev fişlerine kaydetmeleri teşvik edilecek.
Atölye sonunda katılımcılar, Dünya’nın iç enerjisinin etkilerini, yer altı sularının hareketini ve su döngüsünü bilimsel gözlemlerle ilişkilendirmiş olacak.
Etkinliği tamamlayan ziyaretçilerin Bilim Şenliği Pasaportlarında ilgili etkinlik bölümü işaretlenecek.
Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Bilim Seninle Şenlenecek!
Dünya’nın sırlarını keşfetmeye, deney yapmaya ve bilimin heyecanını yaşamaya hazır mısın? Seni de atölyemize bekliyoruz!
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 20/10/2026 | 09:00 | 09:30 | |
| 20/10/2026 | 09:45 | 10:15 | |
| 20/10/2026 | 10:30 | 11:00 | |
| 20/10/2026 | 11:15 | 11:45 | |
| 20/10/2026 | 12:00 | 12:30 | |
| 20/10/2026 | 13:30 | 14:00 | |
| 20/10/2026 | 14:15 | 14:45 | |
| 20/10/2026 | 15:00 | 15:30 | |
| 20/10/2026 | 15:45 | 16:15 | |
| 20/10/2026 | 16:30 | 17:00 | |






