| Etkinlik Sıra No: | 23 | ||||
| Etkinlik Adı: | İlk Resim: Doğadan Kağıda İz Bırakmak | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Zeki KOBAK | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Ecrin İBİŞ | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Bilge EL | |
| Hedef Kitle: | Lise ve dengi okul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 30 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 12 kişi |
Doğanın Renklerinden İnsanlığın İlk Sanatına Bilimsel Bir Yolculuk
İnsanlar henüz modern boyaları, fırçaları ve tuvallerı keşfetmeden binlerce yıl önce mağara duvarlarına resimler çiziyor, yaşadıkları dünyayı şekiller ve renklerle anlatıyorlardı. Peki, bu resimleri yapmak için hangi malzemeleri kullanıyorlardı? Topraktan, minerallerden ve kömürden elde edilen renkler nasıl boyaya dönüşüyordu? Bir pigmentin yüzeye tutunmasını ve bıraktığı izin zaman içerisinde korunmasını hangi faktörler etkiliyordu?
“İlk Resim: Doğadan Kâğıda İz Bırakmak” etkinliğinde katılımcılar, insanlığın ilk görsel anlatımlarından ilham alarak doğal pigmentlerin özelliklerini araştıracak ve renklerin bilimsel dünyasını keşfedecekler.
Bu etkinlikte amaç yalnızca resim yapmak değil; pigmentlerin fiziksel özelliklerini, farklı sıvılar içerisindeki davranışlarını ve çeşitli yüzeylerle etkileşimlerini deneysel olarak incelemek.
Katılımcılar, dört kişilik gruplar hâlinde üç farklı deney istasyonunda çalışarak gözlem yapacak, karşılaştırmalarda bulunacak ve kendi bilimsel çıkarımlarına ulaşacaklar.
1. İSTASYON: DOĞAL PİGMENTLERİN DÜNYASI
Topraktan Renge: İlk Boyalar Nasıl Ortaya Çıktı?
İnsanlık tarihinin en eski sanat eserlerinde kullanılan renklerin önemli bir bölümü doğadaki minerallerden, renkli topraklardan ve kömür gibi maddelerden elde edilmiştir.
Örneğin demir içeren bazı mineraller kırmızı, turuncu ve sarı tonlar oluştururken, kömürleşmiş bitkisel malzemeler siyah pigment kaynağı olarak kullanılabilmiştir.
Peki, birbirinden farklı renklerdeki bu maddelerin ortak özelliği nedir?
Bu istasyonda öğrenciler, kırmızı ve sarı toprak pigmentleri ile mavi ve yeşil pigment örneklerini inceleyerek renk veren taneciklerin özelliklerini araştıracaklar.
Katılımcılar neler yapacak?
- Farklı pigment örneklerini yakından inceleyecekler.
- Pigmentleri renk, görünüm ve tanecik yapıları açısından karşılaştıracaklar.
- Büyüteç kullanarak taneciklerin görünümlerini gözlemleyecekler.
- Pigmentlerin incelik, doku ve dağılım özellikleri arasındaki farkları araştıracaklar.
- Gözlemlerini görev fişlerine kaydederek bilimsel karşılaştırmalar yapacaklar.
Bu istasyonda hangi bilimsel kavramlar öğrenilecek?
Pigment: Bir malzemeye renk vermek amacıyla kullanılan, genellikle sıvı ortamda çözünmeden dağılan katı renk verici taneciklerdir.
Tanecik boyutu: Pigmentin ne kadar ince veya iri taneciklerden oluştuğunu ifade eder. Tanecik boyutu, pigmentin yüzeyde dağılımını ve oluşturduğu görünümü etkileyebilir.
Renk ve mineral yapısı: Maddelerin ışıkla etkileşimleri, kimyasal bileşimleri ve fiziksel yapıları gözlenen renkler üzerinde etkilidir.
Katılımcılar, aynı görünüme sahip olmayan pigmentlerin farklı fiziksel özellikler gösterebildiğini keşfedecekler.
Temel bilimsel soru: Bir pigmentin renginin yanı sıra tanecik yapısı da oluşturacağı boyanın özelliklerini etkiler mi?
2. İSTASYON: SU MU, YAĞ MI?
Aynı Pigment, İki Farklı Karışım!
Bir pigmentin rengi kadar, hangi sıvı ortam içerisinde kullanıldığı da önemlidir.
Geçmişten günümüze boya hazırlama yöntemlerinde su, bitkisel yağlar ve farklı doğal bağlayıcı maddelerden yararlanılmıştır. Ancak her sıvı pigmentlerle aynı şekilde etkileşmez.
Su ve yağın fiziksel ve kimyasal özellikleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle aynı pigment, bu iki sıvı içerisinde farklı dağılabilir ve kâğıt üzerinde farklı izler oluşturabilir.
Peki, aynı miktardaki pigmenti su ve yağ ile karıştırırsak ne olur?
Bu istasyonda öğrenciler, bilimsel deneylerin önemli ilkelerinden biri olan kontrollü değişken yönteminiuygulayacaklar.
Katılımcılar neler yapacak?
- Aynı pigmentten eşit miktarlarda kullanarak iki farklı karışım hazırlayacaklar.
- Birinci karışımda su, ikinci karışımda bitkisel yağ kullanacaklar.
- Pigmentin iki sıvı içerisindeki dağılma ve karışma özelliklerini karşılaştıracaklar.
- Hazırladıkları karışımları deneme kâğıtlarına uygulayacaklar.
- Karışımların yayılma, görünüm ve yüzeyde kalma özelliklerini inceleyecekler.
- Elde ettikleri sonuçları başlangıçtaki tahminleriyle karşılaştıracaklar.
Bu istasyonda hangi bilimsel kavramlar öğrenilecek?
Kontrollü deney: Bir değişkenin etkisini incelemek için diğer koşulların mümkün olduğunca aynı tutulduğu deney yöntemidir.
Polarite: Su polar, bitkisel yağlar ise ağırlıklı olarak apolar özellik gösterir. Bu farklılık, pigmentlerin sıvı ortamlardaki davranışlarını etkileyebilir.
Dağılma: Pigment taneciklerinin sıvı içerisinde farklı bölgelere yayılmasıdır. Bir pigmentin sıvı içerisinde dağılması, mutlaka çözündüğü anlamına gelmez.
Bağlayıcı ve taşıyıcı ortam: Boya sistemlerinde sıvı ortam pigmentin uygulanmasını kolaylaştırabilir. Bazı bağlayıcı maddeler ise kuruma veya sertleşme sonrasında pigment taneciklerinin yüzeyde bir arada kalmasına yardımcı olur.
Bu istasyon sayesinde öğrenciler, boya hazırlamanın yalnızca renkli bir tozu sıvıyla karıştırmaktan ibaret olmadığını fark edecekler.
Temel bilimsel soru: Pigment aynı kaldığı hâlde yalnızca sıvı türünü değiştirmek, oluşan izin özelliklerini nasıl etkiler?
3. İSTASYON: YÜZEY VE KALICILIK
Aynı Boya, Farklı Yüzeylerde Aynı İzi Bırakır mı?
Bir resmi oluşturan yalnızca kullanılan boya değildir. Boyanın uygulandığı yüzey de son derece önemlidir.
Tarih boyunca insanlar taş, mağara duvarı, ahşap, kumaş ve kâğıt gibi farklı yüzeylere resimler yapmışlardır. Her yüzeyin dokusu, emiciliği ve fiziksel yapısı birbirinden farklıdır.
Örneğin düz bir kâğıt ile pürüzlü bir kâğıdın pigment karışımını tutma ve emme davranışları aynı olmayabilir.
Peki, aynı karışımı iki farklı kâğıda uygularsak nasıl sonuçlar elde ederiz?
Bu istasyonda öğrenciler, pigmentlerin farklı yüzeylerle etkileşimini inceleyecekler.
Katılımcılar neler yapacak?
- İnce ve düz kâğıt ile kalın ve pürüzlü kâğıdı karşılaştıracaklar.
- Önceden hazırlanmış pigment–su ve pigment–yağ karışımlarını inceleyecekler.
- Aynı karışımdan benzer miktarlarda alarak iki farklı yüzeye uygulayacaklar.
- Pigmentlerin kâğıt üzerinde yayılma ve birikme özelliklerini gözlemleyecekler.
- İzlerin kenar netliğini, görünümünü ve yüzeye tutunma davranışını karşılaştıracaklar.
- Yüzey özelliklerinin elde edilen sonuçlar üzerindeki etkisini yorumlayacaklar.
Bu istasyonda hangi bilimsel kavramlar öğrenilecek?
Yüzey dokusu: Bir yüzeyin düz, pürüzlü veya gözenekli olma gibi fiziksel özelliklerini ifade eder.
Emilim: Sıvının kâğıdın yapısına nüfuz etmesidir. Kâğıdın lif yapısı ve yüzey işlemleri emilimi etkileyebilir.
Tutunma: Pigmentli karışımın yüzeyle etkileşerek yüzey üzerinde kalmasıdır.
Kalıcılık: Oluşan izin zaman içerisinde ne ölçüde korunabildiğini ifade eder. Gerçek uzun süreli kalıcılık, yalnızca kısa süreli gözlemle değil, zaman içerisinde yapılan karşılaştırmalarla değerlendirilebilir.
Öğrenciler bu istasyonda izlerin ilk görünümünü karşılaştırarak kalıcılığı etkileyebilecek faktörler hakkında bilimsel tahminlerde bulunacaklar.
Temel bilimsel soru: Aynı pigment karışımı, farklı kâğıt yüzeylerinde neden farklı izler oluşturabilir?
ÜÇ İSTASYON, TEK BİLİMSEL KEŞİF
Üç istasyonu tamamlayan katılımcılar, resim yapımının arkasında birbirleriyle ilişkili pek çok fiziksel ve kimyasal süreç bulunduğunu keşfedecekler.
Bir boya izinin oluşumunu anlamak için üç temel bileşeni birlikte değerlendirmek gerekir:
PİGMENT + SIVI ORTAM + YÜZEY = OLUŞAN İZİN ÖZELLİKLERİ
Etkinlik boyunca öğrenciler gözlem yapacak, tahminlerini sınayacak, değişkenleri karşılaştıracak ve sonuçlarını kanıtlara dayandırarak açıklayacaklar.
Bu deneyimler sayesinde öğrenciler, insanlığın ilk sanat çalışmalarından günümüzde kullanılan boya teknolojilerine uzanan süreçte bilim ve sanatın ne kadar güçlü bir ilişki içerisinde olduğunu fark edecekler.
ETKİNLİK BİLGİLERİ
Etkinlik Numarası: 23
Etkinlik Adı: İlk Resim: Doğadan Kâğıda İz Bırakmak
Tarih: 22 Ekim 2026, Perşembe
Hedef Kitle: Lise ve dengi okul öğrencileri
Etkinlik Süresi: 30 dakika
Katılımcı Kapasitesi: Her oturumda 12 öğrenci
Uygulama Modeli: Dörder kişilik 3 grup, 3 deney istasyonu
Atölye Lideri: Zeki KOBAK
Rehber Öğrenciler: Ecrin İBİŞ ve Bilge EL
Oturum Saatleri
| Sabah Oturumları | Öğleden Sonra Oturumları |
|---|---|
| 09.00–09.30 | 13.30–14.00 |
| 09.45–10.15 | 14.15–14.45 |
| 10.30–11.00 | 15.00–15.30 |
| 11.15–11.45 | 15.45–16.15 |
| 12.00–12.30 | 16.30–17.00 |
Etkinlik Yeri: Ayvalık Anadolu Lisesi yanı Kapalı Spor Salonu
Doğadaki Renklerin Sırrını Keşfetmeye Hazır mısınız?
Binlerce yıl önce insanların doğadan elde ettikleri malzemelerle bıraktıkları izlerden ilham alarak pigmentlerin dünyasına yolculuk yapın!
Renkleri inceleyin, kendi karışımlarınızı hazırlayın, farklı yüzeylerde deneyler yapın ve sanatın arkasındaki bilimi keşfedin.
Çünkü her renk bir maddeyi, her iz bir etkileşimi, her gözlem ise yeni bir bilimsel keşfi anlatır!
Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan
Bilim Seninle Şenlenecek!
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 22/10/2026 | 09:00 | 09:30 | |
| 22/10/2026 | 09:45 | 10:15 | |
| 22/10/2026 | 10:30 | 11:00 | |
| 22/10/2026 | 11:15 | 11:45 | |
| 22/10/2026 | 12:00 | 12:30 | |
| 22/10/2026 | 13:30 | 14:00 | |
| 22/10/2026 | 14:15 | 14:45 | |
| 22/10/2026 | 15:00 | 15:30 | |
| 22/10/2026 | 15:45 | 16:15 | |
| 22/10/2026 | 16:30 | 17:00 | |




