| Etkinlik Sıra No: | 24 | ||||
| Etkinlik Adı: | Matematiğin Doğuşu | ||||
| Adı-Soyadı | ||
| Atölye Lideri Öğretmen: | Murat SARI | |
| 1.Rehber Öğrenci: | Emre VARİL | |
| 2.Rehber Öğrenci: | Mete ALAN | |
| Hedef Kitle: | Lise ve dengi okul öğrencileri |
| Etkinlik Süresi: | 30 dakika |
| Katılımcı Sayısı: | 12 kişi |
Matematiğin doğuşu ile ilgili bilgilendirme videosu.
Sayılardan Şekillere, Rastlantıdan Düzenin Keşfine!
Matematik yalnızca sayılardan ve işlemlerden mi ibarettir? Bir bilyenin izlediği yol, bir kâğıt şeridinin ilginç yapısı, dönen dişlilerin oluşturduğu desenler ve birkaç geometrik parçayla kurulan şekiller bize matematik hakkında neler anlatabilir?
İnsanlık tarihi boyunca matematik, çevremizdeki dünyayı anlama ihtiyacından doğmuş ve gelişmiştir. İlk insanların nesneleri sayması, zamanı takip etmesi, mesafeleri ölçmesi, doğadaki düzenlilikleri fark etmesi ve geometrik şekilleri kullanması, matematiksel düşüncenin gelişiminde önemli adımlar olmuştur.
Günümüzde matematik; yalnızca hesaplama yapmak için değil, doğa olaylarını açıklamak, verileri yorumlamak, örüntüleri keşfetmek, ilişkileri modellemek ve karşılaştığımız problemlere çözüm üretmek için kullandığımız evrensel bir bilim dilidir.
TÜBİTAK 4007 Bilim Şenliğimiz kapsamında gerçekleştirilecek “Matematiğin Doğuşu” etkinliğinde katılımcılar, matematiğin bu keşif yolculuğuna dört farklı uygulama istasyonuyla katılacaklar.
Galton kutusuyla rastlantıların oluşturduğu dağılımları inceleyecek, Möbius şeridiyle geometrinin şaşırtıcı dünyasını keşfedecek, Spirograph ile matematiksel desenler oluşturacak ve Tangram parçalarıyla geometrik problem çözme becerilerini geliştirecekler.
Bu atölyede matematik yalnızca anlatılmayacak; dokunularak, denenerek, gözlemlenerek ve keşfedilerek öğrenilecek!

1. İSTASYON — GALTON KUTUSU VE DAĞILIM
Rastlantıların İçinde Gizlenen Matematiksel Düzen
Bir bilyeyi yukarıdan bıraktığımızda nereye düşeceğini kesin olarak tahmin edebilir miyiz? Peki, aynı deneyi çok sayıda bilyeyle tekrarladığımızda ortaya nasıl bir dağılım çıkar?
Bu istasyonda katılımcılar, olasılık ve istatistik kavramlarını somutlaştıran ilgi çekici bir deney düzeneği olan Galton Kutusu ile çalışacaklar.
Galton kutusu, içerisinde belirli bir düzende yerleştirilmiş engeller bulunan ve yukarıdan bırakılan bilyelerin bu engellere çarparak farklı yollar izlemesini sağlayan bir düzenektir.
Katılımcılar sırayla bilyeleri kutunun üst bölümünden bırakacak, bilyelerin aşağıya doğru hareket ederken izlediği yolları gözlemleyecekler.
Her çarpışma, bilyenin izleyebileceği farklı yolların ortaya çıkmasına neden olur. Böylece bilyeler kutunun alt bölümündeki farklı bölmelerde birikir.
Katılımcılar, deney sonunda bölmelerde biriken bilyeleri sayacak, elde ettikleri verileri karşılaştıracak ve en fazla bilyenin hangi bölgede toplandığını belirleyecekler.
Ardından şu sorulara yanıt arayacaklar:
- Bilyeler neden her denemede aynı yolu izlemez?
- Neden bazı bölmelerde diğerlerinden daha fazla bilye birikir?
- Deneyi yeniden yaptığımızda aynı sonuçları elde eder miyiz?
- Bilye sayısını artırırsak dağılımda nasıl bir değişim bekleriz?
Galton kutusu, uygun koşullarda çok sayıda deneme gerçekleştirildiğinde sonuçların çan eğrisine benzeyen bir dağılım gösterebildiğini anlamaya yardımcı olur. Az sayıda bilyeyle yapılan kısa denemelerde ise farklı dağılımlar oluşabilir.
Bu istasyonda keşfedilecek matematiksel kavramlar: Rastlantı, olasılık, frekans, veri toplama, karşılaştırma, dağılım ve istatistiksel düşünme.
Katılımcılar ne öğrenecek?
Tek bir rastlantısal olayın sonucunu kesin olarak öngörmek zor olsa da çok sayıda olayın sonuçları incelendiğinde matematiksel düzenlilikler ortaya çıkabileceğini keşfedecekler.

2. İSTASYON — MÖBİUS ŞERİDİ VE SÜREKLİLİK
Tek Yüzü ve Tek Kenarı Olan Şaşırtıcı Bir Geometrik Yapı
Bir kâğıdın kaç yüzü vardır? İlk bakışta bu sorunun yanıtı oldukça kolay görünür: İki yüzü vardır.
Peki, bir kâğıt şeridini yalnızca yarım tur çevirerek tek yüzlü ve tek kenarlı bir yapı oluşturabileceğinizi biliyor muydunuz?
Bu istasyonda katılımcılar, matematiğin en ilgi çekici geometrik yapılarından biri olan Möbius şeridini kendileri oluşturacaklar.
Öncelikle uzun bir kâğıt şeridin bir ucu yarım tur döndürülecek ve iki uç birleştirilecektir. Böylece sıradan bir kâğıt şeridi, alışılmış geometrik sezgilerimize meydan okuyan özel bir yüzeye dönüşecektir.
Katılımcılar, oluşturdukları şeridin üzerinde parmaklarını veya kalemlerini kaldırmadan ilerleyerek yüzeyi inceleyecekler.
Başlangıç noktasından hareket edip bütün yüzey boyunca ilerlediklerinde, şeridin görünüşte iki farklı tarafına da ulaşabildiklerini fark edecekler.
Ardından şeridin kenarını takip ederek yapının yalnızca bir sınır kenarı bulunduğunu keşfedecekler.
Ancak istasyonun en şaşırtıcı bölümü henüz başlamamış olacak!
Katılımcılardan, Möbius şeridini orta çizgisi boyunca kesmeden önce nasıl bir sonuç oluşacağını tahmin etmeleri istenecek.
Şerit kesildiğinde iki ayrı halka mı oluşacak, yoksa beklenmedik bir sonuç mu ortaya çıkacak?
Rehber gözetiminde gerçekleştirilecek kesme deneyinin sonunda iki ayrı halka yerine, tek ve daha uzun bir bükümlü halka oluştuğu gözlemlenecektir.
Bu deney, matematiğin yalnızca uzunluk, açı ve alanla ilgilenmediğini; yüzeylerin bağlantılılık gibi özelliklerini de incelediğini gösterecektir.
Bu istasyonda keşfedilecek matematiksel kavramlar: Yüzey, kenar, süreklilik, geometrik yapı ve topoloji.
Katılımcılar ne öğrenecek?
Günlük yaşamda alışık olduğumuz geometrik özelliklerin her yüzeyde aynı şekilde geçerli olmadığını ve matematiğin sezgilerimizin ötesinde şaşırtıcı yapıları inceleyebildiğini keşfedecekler.

3. İSTASYON — SPIROGRAPH İLE DESEN VE ORAN
Dönen Dişlilerden Matematiksel Sanata
Bir kalem ve birkaç dişli kullanarak birbirinden farklı, simetrik ve göz alıcı geometrik desenler oluşturmak mümkün müdür?
Bu istasyonda katılımcılar, matematik ile sanatın buluştuğu yaratıcı bir uygulamaya katılacaklar.
Spirograph, farklı büyüklüklerdeki dişlilerin birbirleriyle ilişkili hareketleri sonucunda matematiksel eğriler ve tekrarlı desenler çizmeye yarayan bir araçtır.
Katılımcılar, farklı boyutlardaki dişlileri seçerek uygun çizim kâğıtları üzerinde kendi geometrik desenlerini oluşturacaklar.
İlk olarak bir dişli kombinasyonu kullanılarak desen çizilecek, ardından farklı bir kombinasyon seçilerek ikinci bir desen oluşturulacaktır.
Ortaya çıkan iki çizim yan yana incelendiğinde dişlilerin büyüklükleri ve aralarındaki oranların desenin biçimini nasıl etkilediği araştırılacaktır.
Katılımcılar şu sorular üzerinde düşünecekler:
- Aynı dişlilerle benzer desenler oluşturulabilir mi?
- Farklı dişliler kullanıldığında desen neden değişir?
- Desenler hangi aralıklarla kendini tekrar eder?
- Bir desenin biçimi ile dişlilerin büyüklükleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
- Matematiksel kurallardan estetik şekiller ortaya çıkabilir mi?
Spirograph desenleri, matematikteki oran ve periyodiklik kavramlarını görsel olarak inceleme fırsatı sunar.
Dişli kombinasyonlarındaki değişiklikler, ortaya çıkan eğrilerin biçimini ve tekrar özelliklerini etkileyebilir.
Böylece katılımcılar, matematiksel ilişkilerin yalnızca sayılarla değil, şekiller ve desenlerle de ifade edilebildiğini deneyimleyecekler.
Bu istasyonda keşfedilecek matematiksel kavramlar: Oran, döngü, periyodiklik, örüntü, geometrik eğriler ve matematiksel modelleme.
Katılımcılar ne öğrenecek?
Farklı matematiksel oranların farklı geometrik desenler oluşturabildiğini, tekrar eden şekillerin belirli matematiksel ilişkilerle açıklanabileceğini ve matematik ile sanat arasında güçlü bir bağ bulunduğunu keşfedecekler.

4. İSTASYON — TANGRAM İLE GEOMETRİ VE PROBLEM ÇÖZME
Yedi Parça, Sayısız Şekil ve Yeni Çözümler
Yalnızca yedi geometrik parçayı kullanarak kaç farklı şekil oluşturabilirsiniz?
Bir hayvan, bir ev, bir insan figürü, bir tekne veya tamamen hayal gücünüze dayanan yeni bir şekil oluşturmak mümkün müdür?
Bu istasyonda katılımcılar, kökeni Çin’e dayanan geleneksel geometrik bulmaca Tangram ile matematiksel düşünme ve problem çözme becerilerini kullanacaklar.
Standart bir Tangram seti yedi geometrik parçadan oluşmaktadır:
- 2 büyük üçgen
- 1 orta büyüklükte üçgen
- 2 küçük üçgen
- 1 kare
- 1 paralelkenar
Katılımcılara bu yedi parçadan oluşan setler ve oluşturulması istenen hedef şekiller verilecektir.
Amaç, bütün parçaları kullanarak hedef şekli doğru biçimde tamamlamaktır.
Temel kural: Yedi parçanın tamamı kullanılmalı ve parçalar üst üste bindirilmemelidir.
Katılımcılar, parçaları farklı yönlere hareket ettirerek ve döndürerek hedef şekillere ulaşmaya çalışacaklar. Gerektiğinde bazı parçaları ters çevirerek farklı yerleşimler deneyecekler.
Bu sırada matematikte önemli yer tutan geometrik dönüşümleri uygulayacaklar:
Öteleme: Bir parçanın yönünü değiştirmeden yerini değiştirme.
Döndürme: Bir parçayı belirli bir açı kadar çevirme.
Yansıtma: Bir parçanın ayna görüntüsüne karşılık gelen yerleşimini oluşturma.
Simetri: Şekillerdeki dengeli ve karşılıklı düzenleri inceleme.
Parça-bütün ilişkisi: Küçük geometrik parçaların birleşerek daha büyük ve anlamlı şekiller oluşturmasını kavrama.
Katılımcılar bir hedef şekli tamamladıktan sonra başka bir şekle geçebilecek veya aynı şekle ulaşmak için farklı çözüm stratejileri üzerinde düşünebilecekler.
Tangram uygulamasında önemli olan yalnızca doğru şekle ulaşmak değildir. Katılımcının farklı seçenekleri denemesi, hatalarını değerlendirmesi, parçalar arasındaki ilişkileri fark etmesi ve kendi çözüm yolunu geliştirmesidir.
Bu istasyonda keşfedilecek matematiksel kavramlar: Geometri, öteleme, döndürme, yansıtma, simetri, uzamsal düşünme, parça-bütün ilişkisi ve problem çözme.
Katılımcılar ne öğrenecek?
Karmaşık görünen bir problemin daha küçük parçalara ayrılarak çözülebileceğini, farklı stratejilerin aynı sonuca ulaştırabileceğini ve geometrik düşünmenin yaratıcılık ile birlikte gelişebileceğini keşfedecekler.
MATEMATİĞİN KEŞİF YOLCULUĞUNDA SİZİ NELER BEKLİYOR?
“Matematiğin Doğuşu” etkinliğinde katılımcılar, dört farklı istasyonda matematiğin birbirinden farklı yönleriyle tanışacaklar.
Galton kutusunda rastlantıların oluşturduğu dağılımları, Möbius şeridinde geometrinin şaşırtıcı özelliklerini, Spirograph uygulamasında oranların oluşturduğu desenleri, Tangram uygulamasında ise geometrik düşünme ve problem çözmenin gücünü keşfedecekler.
Etkinlik boyunca katılımcılar yalnızca izleyici olmayacak; tahminlerde bulunacak, uygulamalar gerçekleştirecek, gözlemlerini kaydedecek, sonuçları karşılaştıracak ve kendi çıkarımlarına ulaşacaklar.
Bu deneyimler sayesinde matematiğin okul kitaplarındaki işlemlerden çok daha fazlası olduğunu, doğayı anlamak ve günlük yaşamın problemlerini çözmek için kullanılan güçlü bir düşünme aracı olduğunu fark etmeleri hedeflenmektedir.
| Etkinlik Tarihi | 1 GÜN | Başlama Saati | Bitiş Saati |
| 24/10/2026 | 09:00 | 09:30 | |
| 24/10/2026 | 09:45 | 10:15 | |
| 24/10/2026 | 10:30 | 11:00 | |
| 24/10/2026 | 11:15 | 11:45 | |
| 24/10/2026 | 12:00 | 12:30 | |
| 24/10/2026 | 13:30 | 14:00 | |
| 24/10/2026 | 14:15 | 14:45 | |
| 24/10/2026 | 15:00 | 15:30 | |
| 24/10/2026 | 15:45 | 16:15 | |
| 24/10/2026 | 16:30 | 17:00 | |





