Etkinlik-6: Gezegen Yüzeyleri, Atmosferler ve Çarpma Süreçleri

Etkinlik Sıra No:6
Etkinlik Adı:Gezegen Yüzeyleri, Atmosferler ve Çarpma Süreçleri
Adı-Soyadı
Atölye Lideri Öğretmen:Erhan ÇİFTÇİ

1.Rehber Öğrenci:Fatma E. YALÇINKAYA
2.Rehber Öğrenci:Ahsen C. KAŞIKÇI

Gezegenlerin sırlarını keşfetmeye hazır mısınız?

Uzaydaki gök cisimlerinin yüzeyleri neden birbirinden farklıdır? Bazı gezegenlerde çok sayıda krater bulunurken bazılarının yüzeyi neden daha farklı görünür? Venüs neden Güneş Sistemi’nin en sıcak gezegenidir? Mars’ın yüzeyine karakteristik kırmızı rengini veren nedir?

Bu etkinlikte katılımcılar, Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerin yüzey özelliklerini, atmosferlerin sıcaklık üzerindeki etkilerini ve gezegenlerin zaman içerisinde geçirdiği değişimleri üç farklı deney istasyonunda araştıracaklar.

“Gezegen Yüzeyleri, Atmosferler ve Çarpma Süreçleri” etkinliğinde öğrenciler yalnızca bilgi dinlemekle kalmayacak; tahminlerde bulunacak, deneyler gerçekleştirecek, gözlemlerini karşılaştıracak ve kendi bilimsel sonuçlarına ulaşacaklar.

Etkinlik boyunca özellikle Merkür, Venüs ve Mars’ın dikkat çekici özellikleri incelenecek. Gezegenlerin milyarlarca yıllık geçmişine ışık tutan çarpma izleri, atmosferlerin gezegen koşullarını nasıl etkilediği ve kimyasal değişimlerin yüzeylerde oluşturduğu renk farklılıkları basit ve eğlenceli bilimsel modeller aracılığıyla keşfedilecek.

Hedef Kitle:İlkokul öğrencileri
Etkinlik Süresi:15 dakika
Katılımcı Sayısı:12 kişi

Kullanılacak Malzeme:

Merkür posteri,

Venüs posteri,

Mars posteri,

Asteroit posteri,

Meteor posteri,

Uygulama Planı:

1. İSTASYON: KRATERLER NASIL OLUŞUR?

Bir gök cismi gezegen yüzeyine çarptığında neler olur?

Merkür’ün ve Ay’ın yüzeylerine baktığımızda neden çok sayıda çukur görüyoruz?

Güneş Sistemi’nin oluşumundan bu yana asteroitler, meteorların oluşmasına neden olan küçük gök cisimleri ve farklı büyüklüklerdeki uzay kayaları gezegenlere ve uydulara çarpmıştır. Bu çarpmalar, özellikle kayalık yüzeylerde krater adı verilen çukur biçimindeki izlerin oluşmasına neden olabilir.

Bu istasyonda öğrenciler, gezegen yüzeylerini temsil eden kum veya un dolu tepsiler ve küçük köpük toplar kullanarak kendi krater modellerini oluşturacaklar.

Öncelikle bir köpük topun yüzeye bırakıldığında nasıl bir iz oluşturacağını tahmin edecekler. Ardından aynı topu farklı yüksekliklerden yüzeye bırakarak meydana gelen çukurları inceleyecekler.

Oluşan kraterlerin genişliklerini ve derinliklerini gözlemleyecek, gerektiğinde cetvelle ölçümler yaparak iki çarpma sonucunu karşılaştıracaklar.

Bu istasyonda araştırılacak sorular:

  • Bir gök cismi yüzeye çarptığında neden krater oluşur?
  • Aynı top daha yüksekten bırakıldığında kraterin boyutu değişir mi?
  • Çarpma enerjisi ile oluşan yüzey izi arasında nasıl bir ilişki vardır?
  • Merkür ve Ay gibi gök cisimlerindeki kraterler neden uzun süre korunabilir?

Öğrenciler deney sonunda bir gezegenin yüzeyindeki kraterlerin, o gezegenin geçmişte yaşadığı çarpma olayları hakkında bilim insanlarına önemli ipuçları verdiğini keşfedecekler.

Ayrıca atmosfer, erozyon ve jeolojik faaliyetler gibi etkenlerin bazı gezegenlerde çarpma izlerini zaman içerisinde değiştirebileceğini öğrenecekler.

Bilimsel kazanım: Çarpma olaylarının gezegen yüzeylerini şekillendirebildiğini, çarpma koşullarının krater özelliklerini etkilediğini ve yüzey izlerinin gök cisimlerinin geçmişi hakkında bilgi taşıdığını kavramak.

2. İSTASYON: ATMOSFER ISIYI NASIL ETKİLER?

Venüs neden Merkür’den bile daha sıcaktır?

Merkür Güneş’e en yakın gezegen olmasına rağmen Güneş Sistemi’nin en yüksek ortalama yüzey sıcaklığına sahip gezegeni Venüs’tür.

Peki, Güneş’e daha uzak olan Venüs nasıl bu kadar sıcak olabilir?

Bu sorunun yanıtı büyük ölçüde Venüs’ün atmosferinde saklıdır.

Venüs, çok yoğun ve büyük oranda karbondioksitten oluşan bir atmosfere sahiptir. Bu atmosferin oluşturduğu güçlü sera etkisi, gezegenin yüzey sıcaklığının yaklaşık 465 °C düzeyinde olmasına neden olur.

Bu istasyonda öğrenciler, atmosferlerin gezegenlerin sıcaklık koşullarını nasıl etkileyebileceğini anlamaya yönelik basit bir karşılaştırma modeli kullanacaklar.

Deneyde iki şeffaf kap, dijital termometreler ve ışık kaynağı olarak bir masa lambası kullanılacak.

Kaplardan biri açık, diğeri kapalı tutulacak. Her iki düzenek benzer koşullarda ışık kaynağına maruz bırakılarak sıcaklıkları karşılaştırılacak.

Öğrenciler önce hangi ortamın daha sıcak olacağını tahmin edecek, ardından termometrelerdeki değerleri inceleyerek açık ve kapalı ortamlar arasındaki farklılıkları gözlemleyecekler.

Bu istasyonda araştırılacak sorular:

  • Açık ve kapalı ortamlarda sıcaklık değişimi aynı mıdır?
  • Kapalı bir ortamda ısı alışverişi neden farklı olabilir?
  • Bir gezegenin atmosferi, yüzey sıcaklığını nasıl etkileyebilir?
  • Venüs neden Dünya’dan çok daha sıcaktır?
  • Dünya, Venüs ve Mars’ın atmosferleri neden birbirinden farklıdır?

Öğrenciler deney sonunda gezegenlerin sıcaklığının yalnızca Güneş’e olan uzaklıklarına bağlı olmadığını; atmosferin bileşimi, yoğunluğu ve sera etkisi gibi özelliklerin de büyük önem taşıdığını öğrenecekler.

Kullanılan açık ve kapalı kap düzeneği, gerçek Venüs atmosferini birebir oluşturmayan basit bir karşılaştırma modelidir. Bu model özellikle ortamların ısı alışverişindeki farklılıkları gözlemlemek için kullanılır. Venüs’ün gerçek sera etkisi ise atmosferindeki gazların ışınımla etkileşiminden kaynaklanır.

Bilimsel kazanım: Gezegenlerin sıcaklık koşullarında atmosferin önemli bir rol oynadığını, açık ve kapalı ortamların ısı alışverişini karşılaştırmayı ve bilimsel modellerin gerçek doğa olaylarını anlamak amacıyla kullanıldığını kavramak.

3. İSTASYON: MARS NEDEN KIRMIZI GÖRÜNÜR?

Kızıl Gezegen’in renginin arkasında hangi kimyasal değişim bulunuyor?

Mars, gökyüzünde kızılımsı görünümüyle dikkat çeken ve bu nedenle uzun zamandır “Kızıl Gezegen” olarak adlandırılan bir gezegendir.

Peki Mars’ın yüzeyi neden kırmızı, turuncu ve kahverengi tonlarında görünür?

Bu sorunun yanıtını anlamak için demir içeren maddelerin zaman içerisinde geçirebildiği kimyasal değişimleri incelememiz gerekiyor.

Mars’ın yüzeyindeki kayaç ve tozlarda bulunan demir içeren minerallerin oksitlenmesi, gezegenin karakteristik kızılımsı görünümünün başlıca nedenlerinden biridir.

Bu istasyonda öğrenciler, demir esaslı çelik yününün oksitlenmesini gözlemleyerek Mars’ın renginin oluşumuna ilişkin bilimsel bir benzetim gerçekleştirecekler.

Deneyde iki küçük şeffaf kap ve çelik yünü kullanılacak.

Kaplardan birindeki çelik yünü kuru bırakılacak, diğer kaptaki çelik yününe ise sprey yardımıyla çok az su uygulanacak.

Katılımcılardan bu iki örneğin birkaç gün sonra nasıl görüneceğini tahmin etmeleri istenecek.

Ardından atölye lideri tarafından yaklaşık bir hafta önceden hazırlanmış kuru ve nemlendirilmiş çelik yünü örnekleri gösterilecek.

Öğrenciler yeni çelik yünlerinin gri ve metalik görünümüyle, bekletilmiş örneklerde oluşan turuncu ve kızıl-kahverengi renkleri karşılaştıracaklar.

Bu karşılaştırma sayesinde demir içeren maddelerin su ve oksijenle etkileşerek zaman içerisinde farklı maddelere dönüşebileceğini ve gözle görülür renk değişimleri meydana gelebileceğini keşfedecekler.

Bu istasyonda araştırılacak sorular:

  • Çelik yünü neden zaman içerisinde renk değiştirir?
  • Kuru ve nemli çelik yünü örnekleri arasında nasıl farklar oluşabilir?
  • Paslanma neden kimyasal bir değişimdir?
  • Demir içeren maddelerin oksitlenmesiyle hangi renkler ortaya çıkabilir?
  • Bu gözlem Mars’ın kırmızı görünümünü anlamamıza nasıl yardımcı olur?

Öğrenciler, paslanmanın yalnızca bir renk değişimi olmadığını, yeni maddelerin oluştuğu kimyasal bir süreç olduğunu öğrenecekler.

Ayrıca Dünya’daki çelik yününün paslanmasıyla Mars yüzeyindeki minerallerin oksitlenmesinin birebir aynı koşullarda gerçekleşmediğini, ancak benzer kimyasal kavramlarla açıklanabildiğini fark edecekler.

Bilimsel kazanım: Oksitlenme ve paslanma kavramlarını tanımak, kimyasal değişim sonucunda renk farklılıklarının oluşabileceğini gözlemlemek ve Mars’ın kızılımsı yüzeyini demir oksitli minerallerle ilişkilendirmek.


ETKİNLİK NASIL GERÇEKLEŞTİRİLECEK?

Etkinlik, ilkokul öğrencilerinin gelişim düzeylerine uygun olarak hazırlanmış üç deney istasyonundan oluşmaktadır.

Her oturuma aynı anda 12 öğrenci katılabilecek. Öğrenciler dörder kişilik üç gruba ayrılacak ve bütün istasyonları sırayla ziyaret edecekler.

Her istasyonda katılımcılar önce tahminde bulunacak, ardından deney veya gözlem yapacak, elde ettikleri sonuçları karşılaştıracak ve kendilerine verilen ziyaretçi görev fişine kaydedecekler.

Atölye lideri ve rehber öğrenciler, katılımcılara hazır yanıtlar vermek yerine sorular sorarak onların kendi bilimsel çıkarımlarına ulaşmalarını destekleyecekler.

Üç istasyonu tamamlayan katılımcılar, bilimsel keşiflerini içeren görev fişlerini hatıra olarak yanlarında götürebilecek ve Şenlik Pasaportlarına Etkinlik-6 katılım işaretini alabilecekler.

BU ETKİNLİKTE NELER ÖĞRENECEKSİNİZ?

Etkinlik sonunda katılımcıların;

  • Gezegenlerin ve uyduların yüzeylerinde kraterlerin nasıl oluştuğunu açıklayabilmeleri,
  • Çarpma koşullarıyla oluşan yüzey izleri arasındaki ilişkiyi gözlemleyebilmeleri,
  • Atmosferlerin gezegen sıcaklıkları üzerindeki önemini fark etmeleri,
  • Venüs’ün yüksek sıcaklığını güçlü sera etkisiyle ilişkilendirebilmeleri,
  • Mars’ın kızılımsı görünümünde demir oksitli minerallerin rolünü kavrayabilmeleri,
  • Oksitlenme ve paslanmanın kimyasal değişimle ilişkisini anlayabilmeleri,
  • Bilimsel tahmin, gözlem, karşılaştırma ve sonuç çıkarma becerilerini geliştirmeleri

hedeflenmektedir.

GEZEGENLERİN SIRLARINI BİRLİKTE KEŞFEDELİM!

Bir krater oluşturmak, atmosferin sıcaklık üzerindeki etkilerini karşılaştırmak ve Mars’ın kırmızı renginin kimyasal sırrını çözmek ister misiniz?

Bu etkinlikte her deney yeni bir soru, her gözlem yeni bir keşif ve her keşif evreni anlamaya açılan yeni bir kapı olacak.

TÜBİTAK 4007 – Zamanın İzinde: Evren, Dünya, Yaşam ve İnsan

Bilim Seninle Şenlenecek!

Etkinlik Tarihi3 GÜNBaşlama SaatiBitiş Saati
20/10/202609:0009:15
20/10/202609:3009:45
20/10/202610:0010:15
20/10/202610:3010:45
20/10/202611:0011:15
20/10/202611:3011:45
20/10/202612:0012:15
20/10/202613:3013:45
20/10/202614:0014:15
20/10/202614:3014:45
20/10/202615:0015:15
20/10/202615:3015:45
20/10/202616:0016:15
20/10/202616:3016:45
21/10/202609:0009:45
21/10/202609:3009:45
21/10/202610:0010:15
21/10/202610:3010:45
21/10/202611:0011:15
21/10/202611:3011:45
21/10/202612:0012:15
21/10/202613:3013:45
21/10/202614:0014:15
21/10/202614:3014:45
21/10/202615:0015:15
21/10/202615:3015:45
21/10/202616:0016:15
21/10/202616:3016:45
22/10/202609:0009:15
22/10/202609:3009:45
22/10/202610:0010:15
22/10/202610:3010:45
22/10/202611:0011:15
22/10/202611:3011:45
22/10/202612:0012:15
22/10/202613:3013:45
22/10/202614:0014:15
22/10/202614:3014:45
22/10/202615:0015:15
22/10/202615:3015:45
22/10/202616:0016:15
22/10/202616:3016:45